२०८१ भदौ ४

काठमाण्डौ । 

म किसानको छोरो हुँ, कृषि विज्ञ होइन। सानो हुँदा कृषि गरेको भए पनि अहिले म किसान होइन। तर, मेरो रगतमा किसानको जीन छ। बोटबिरुवा देख्दा माया लाग्छ, र उनीहरू पनि मलाई माया गर्छन्। 

मलाई मेरो बाल्यकालको अनुभवले सिकाएको छ कि कृषि मात्र माटो जोत्ने काम होइन, यसमा भावनात्मक सम्बन्ध पनि महत्वपूर्ण हुन्छ। जब म पोखरा जेलमा थिँए, मैले गरेको खेतीप्रति मेरो माया र लगावले मेरो तरकारी र फलफूल राम्रो फल्थ्यो। यसले बोटबिरुवाले पनि मान्छेको मायालाई महत्त्व दिन्छ भन्ने प्रमाणित गर्छ।

कृषिमा नयाँ दिशा

कृषिमा सुधार ल्याउन आवश्यक छ कि हामीले किसानहरूलाई माया र खुशीको महत्त्व बुझाउनु पर्छ। किसानहरूले आफ्ना बालीनालीलाई सुम्सुम्याएर, सकारात्मक ऊर्जा दिनुपर्छ। यसले उत्पादनमा वृद्धि गर्न सक्छ। 

तर, वर्तमानमा कृषिमा विभिन्न समस्याहरू छन्। १४ देखि ६५ वर्षका मानिसहरूको सहभागिता कम छ। सक्रिय जनशक्ति कृषिमा नभएर अन्य क्षेत्रमा लागेका छन्, र अधिकांश कृषिमा निर्भर रहेका मानिसहरू बुढाबुढी र बालबालिका हुन्।

आधुनिक कृषि र व्यवस्थापन

कृषिमा अब पुराना तरिकाहरूले मात्र हुँदैन। व्यावसायिक र सामूहिक खेतीको आवश्यकता छ। परिवारहरूलाई उत्पादनको एकाइमा परिणत गर्नुपर्छ, जहाँ फलफूल, अन्नबाली, र पशुपालन समाहित हुन्छन्। यसले मात्र हाम्रो कृषि क्षेत्रलाई सुदृढ बनाउँछ।

हामीले नयाँ सोच, प्रविधि, र इनोभेसनमा ध्यान दिनुपर्छ। उदाहरणका लागि, कैलालीमा घिरौँला उत्पादनको समस्यामा, यदि ठूलो परिमाणमा उत्पादन भएको भए, त्यसको बजारको लागि उचित व्यवस्था गर्न सकिन्थ्यो। 

कृषि शिक्षामा सुधार

कृषिमा शिक्षाको ठूलो समस्या छ। नयाँ पुस्ताले कृषिमा रुचि राख्दैनन्। यसको समाधानका लागि 'एक्सिलेन्स सेन्टर' स्थापना गर्न आवश्यक छ। कृषिका विभिन्न पक्षमा किसानहरूलाई प्रशिक्षित गर्नु पर्छ। 

निष्कर्ष

कृषिमा रुपान्तरण बिना देशको समृद्धि सम्भव छैन। कृषिमा नयाँ सोच, प्रविधि, र इनोभेसनको जरुरी छ। यसैबाट मात्र हामी समृद्ध नेपालको निर्माण गर्न सक्छौं। 

*(प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीले गत साउन ३२ मा कृषि तथा पशुपंक्षी मन्त्रालयका पदाधिकारीहरुलाई दिएको निर्देशनको सम्पादित अंश)*

• Jigyasa media