कैलाली, कात्तिक २१ — सरकारले तोकेको समर्थन मूल्यमा धान बेच्ने अवसर पाएपछि किसानहरू उत्साहित भए पनि खरिद केन्द्रमा पालो नपाउँदा उनीहरूको उत्साह निराशामा परिणत भएको छ। कैलालीका किसानहरू अहिले सरकारी खरिद केन्द्रअगाडि दिनरात लाइनमा उभिन बाध्य भएका छन्।

घोडाघोडी नगरपालिका–३ निम्दीका किसान स्वरूप चौधरी धान बिक्रीका लागि भजनी उपकेन्द्र पुगेका थिए, तर उनीलाई आफ्नो धान बेच्न चार दिन कुर्नुपर्‍यो। भजनी–४ का राजकुमार चौधरीको पनि उस्तै अनुभव छ — "धान बेच्न चार दिन लाग्यो, यस्तो दुःख कहिल्यै भएको थिएन," उनी भन्छन्।

किसान विष्णु चौधरी भन्छन्, "तीन दिन भयो घर फर्किएको छैन। बिहानदेखि बेलुकीसम्म लाइनमा बस्दा पालो आउँदैन, रातभर डल्लफ र धानको सुरक्षा गर्न यही बस्नुपर्छ।"

उनीजस्तै सयौं किसान अहिले सरकारी मूल्यमा धान बेच्ने आशामा लामो लाइनमा छन्।

💰 सरकारको मूल्यमा किसानको आशा

यस वर्ष सरकारले मोटो धानको मूल्य प्रतिक्विन्टल ३,४६३ रुपैयाँ तोकेको छ। बजारमा व्यापारीहरूले कम मूल्य दिने भएकाले किसानहरू सरकारी मूल्यमा बेच्न उत्साहित छन्।

तर, धान खरिदमा ढिलाइ र पूर्वाधारको कमी मुख्य समस्या बनेको छ।

भजनी खरिद उपकेन्द्रका कर्मचारी भीमबहादुर बुढाका अनुसार, "धान खरिदका लागि हाल एउटा काटा मात्र सञ्चालनमा छ। किसानको समस्यालाई ध्यानमा राखी अर्को काटा थप्ने तयारी भइरहेको छ।"

जिल्लामा ११ कात्तिकदेखि धान खरिद सुरु गर्ने योजना भए पनि मौसमका कारण १६ कात्तिकबाट मात्र खरिद प्रक्रिया सुरु भएको थियो।

🌾 आर्थिक समस्या र किसानको पीडा

धान बिक्रीमा ढिलाइ हुँदा किसानहरूको आर्थिक अवस्था प्रभावित भएको छ। खेतमा नयाँ बाली लगाउन नगद आवश्यक पर्छ, तर धान बिक्री ढिलो हुँदा उनीहरू संकटमा परेका छन्।

घोडाघोडीकी किसान रमिता चौधरी भन्छिन्, "धान बेचेपछि तिरौला भनेर सापटी मागी घर खर्च चलाएको छु। लाइनमा बसेको दुई दिन भयो, खै कहिले पालो आउँछ?"

🏢 सीमित पूर्वाधार र जनशक्ति

खाद्य व्यवस्था तथा व्यापार कम्पनीले सुदूरपश्चिममा १३ खरिद केन्द्र सञ्चालन गरेको छ। कैलालीमा भजनी, मोहनपुर, सत्ती, गौरीगङ्गा, जोशीपुर र टीकापुर गरी छवटा उपकेन्द्रहरूमा धान खरिद भइरहेको कम्पनीका सुदूरपश्चिम प्रमुख दीपक थापाले जानकारी दिए।

उनी भन्छन्, "कैलालीमा ३५ हजार क्विन्टल धान खरिद गर्ने लक्ष्य थियो, अहिलेसम्म ९ हजार क्विन्टलभन्दा बढी खरिद भइसकेको छ। किसानको भिड असामान्य छ, किनभने अन्य ठाउँमा मूल्य कम पाउँछन्।"

प्रदेश कार्यालयमा जनशक्ति र पूर्वाधार अभावले समस्या झनै बढाएको छ। चार कर्मचारी मात्र रहेका उपकेन्द्रहरूमा अछाम, बाजुरा, बझाङ, कालिकोटबाट ल्याइएका कर्मचारीहरू खटाइएका छन्।

"धान खरिदबापत किसानको खातामा सिधा रकम जम्मा गर्ने प्रणाली सुरु भएकाले कागजात मिलाउन समय लाग्ने गर्छ," थापाले बताए।

⏰ बिहानदेखि रातसम्म धान खरिद

धान खरिदको समय औपचारिक रूपमा बिहान १० देखि बेलुका ४ बजेसम्म तोकिएको भए पनि, किसानको भीडका कारण अहिले बिहान ८ बजेदेखि बेलुका ९ बजेसम्म धान खरिद भइरहेको छ।

धान उत्पादनमा आत्मनिर्भर बन्न किसानले गरेको वर्षभरको मेहनत अहिले सरकारी खरिद प्रणालीको कमजोरीका कारण अपमानितजस्तो बनेको छ। किसानहरू धानको पालोका लागि रातभर लाइनमा उभिँदा, सरकारले अझ प्रभावकारी पूर्वाधार र जनशक्ति परिचालन नगरेसम्म “समर्थन मूल्य” किसानका लागि आशाको होइन, परेशानीको प्रतीक बन्ने जोखिम छ।

• Jigyasanepal