काठमाडौं, भाद्र शुक्ल द्वादशी – आजबाट काठमाडौं उपत्यकाको प्रसिद्ध इन्द्रजात्रा पर्व प्रारम्भ हुँदैछ। यो जात्रालाई वर्षा र सहकालका देवता इन्द्रको पूजा गरेर मनाइन्छ, जसलाई नेवार समुदायमा "येँया पुन्हि" पनि भनिन्छ।

इन्द्रजात्रा आठ दिनसम्म धूमधामका साथ मनाइने मुख्य पर्व हो, जसको सुरुवात हनुमानढोका अगाडि इन्द्रध्वजासहितको लिंगो ठड्याएर गरिन्छ। विभिन्न नाचगान, रथयात्रा, देवी-देवताको पूजाआजा र सांस्कृतिक प्रदर्शनहरूले यो पर्व विशेष बनाउँछ। इन्द्रध्वजाको पूजा गरी शक्ति प्राप्त गरेको जनविश्वास पनि यससँग जोडिएको छ।

इतिहास र किम्बदन्ती

इन्द्रजात्रासँग जोडिएको प्रमुख किम्बदन्ती अनुसार, इन्द्रले आफ्नी आमा दिदीको लागि पारिजात फूल टिप्नका निम्ति पृथ्वीमा झरेका थिए। तर, उनलाई स्थानीयले चोरी गरेको आरोपमा पक्राउ गरी बाँधिदिएका थिए। इन्द्रकी आमा खोज्दै आएकी र उनले सत्यता बताएपछि मात्र इन्द्रलाई मुक्त गरिएको थियो। यस घटनाको सम्झनामा यो पर्व मनाइन्छ।

यो पर्व ऐतिहासिक रूपमा १००० वर्षभन्दा पुरानो मानिन्छ। मल्ल राजा महेन्द्र मल्लले १०औँ शताब्दीमा इन्द्रजात्रालाई औपचारिक रूप दिएर काठमाडौंमा यसलाई भव्य रूपमा मनाउने परम्परा सुरु गरेका थिए।

पर्वको महत्व

इन्द्रजात्राको धार्मिक र सांस्कृतिक दुवै महत्त्व छ। यो पर्व विशेष गरी उपत्यकामा नयाँ वर्षको सुरुवातको संकेत मानिन्छ। असोज १ गते मुख्य दिन हो, जसमा राष्ट्रप्रमुखले गणेश, भैरव, र कुमारीको दर्शन गर्ने परम्परा रहिआएको छ। यस दिन काठमाडौँ उपत्यकामा सार्वजनिक बिदा समेत दिने परम्परा छ।

काठमाडौं, ललितपुर, भक्तपुर, धुलिखेल, र दोलखालगायतका स्थानहरूमा इन्द्रजात्रा हर्षोल्लासका साथ मनाइन्छ, जसले विविध समुदाय र संस्कृतिलाई एकसाथ ल्याउँछ।

• Jigyasa media