काठमाडौ ।

नेपाली संस्कृतिमा हरेक पर्व र चाडपर्वको आफ्नै विशेष महत्व छ। भदौ महिनामा पर्ने कुशे औंसी, जसलाई बुवाको मुख हेर्ने दिन पनि भनिन्छ, नेपाली समाजमा अत्यन्तै महत्वपूर्ण चाड हो। यस दिनले बुवाप्रति सम्मान, श्रद्धा, र कृतज्ञताको भावना प्रकट गर्ने अवसर प्रदान गर्छ। साथै, यो दिन साहित्यिक जगतमा नेपाली साहित्यकार मोतीराम भट्टको जन्म जयन्तीको रूपमा पनि मनाइन्छ।

 कुशे औंसीको ऐतिहासिक महत्त्व

कुशे औंसी हिन्दू धर्ममा एक महत्वपूर्ण धार्मिक चाड हो, जसलाई प्राचीन कालदेखि विशेष मान्यता दिइएको छ। यस दिन विशेष रूपमा घरघरमा कुशको घाँस ल्याइन्छ र यसलाई विभिन्न धार्मिक अनुष्ठानमा प्रयोग गरिन्छ। कुशलाई शुद्धता र पवित्रताको प्रतीक मानिन्छ, र त्यसैले यो दिन यसलाई महत्वपूर्ण मानिएको हो। 

पुराणहरूमा वर्णन गरिएको छ कि कुशे औंसीको दिन पितृहरूको तर्पण गर्नाले उनीहरूको आत्मा शान्त हुन्छ र परिवारमा सुख, शान्ति, र समृद्धि प्राप्त हुन्छ भन्ने विश्वास रहेको छ। पितृ तर्पणको लागि कुश आवश्यक मानिन्छ, जसले गर्दा यो दिनलाई 'कुशे औंसी' भनिन्छ।

बुवाको मुख हेर्ने दिन

कुशे औंसीलाई बुवाको मुख हेर्ने दिनको रूपमा पनि मनाइन्छ। यो दिन छोराछोरीहरूले बुवालाई विशेष सम्मान र कृतज्ञता व्यक्त गर्छन्। परम्परागत रूपमा छोराछोरीहरूले बुवालाई मिठो भोजन, नयाँ वस्त्र, र उपहार प्रदान गर्छन्। 

बुवाको मुख हेर्ने दिनको सुरुवातको पृष्ठभूमिमा एक किम्बदन्ती जोडिएको छ। प्राचीन कथन अनुसार, कुनै समय एक व्यक्तिले पितृ श्राद्ध गर्दा सही विधि प्रयोग नगर्दा पितृहरू असन्तुष्ट भए। पछि कुशको प्रयोग गरेर विधिपूर्वक श्राद्ध गरिसकेपछि पितृहरू शान्त भए र आशीर्वाद दिए। त्यही दिनदेखि कुशे औंसीमा बुवाप्रति श्रद्धा व्यक्त गर्दै यो पर्व मनाउन थालिएको हो।

 मोतीराम भट्ट जन्म जयन्ती

यो दिन नेपाली साहित्यको क्षेत्रमा विशिष्ट स्थान ओगट्ने साहित्यकार मोतीराम भट्टको जन्म जयन्ती पनि हो। मोतीराम भट्टले नेपाली साहित्यमा नयाँ युगको सुरुवात गरेका थिए। उनले नेपाली भाषा र साहित्यको समृद्धिमा ठूलो योगदान दिएका थिए। उनका काव्य, गीत, र निबन्धहरूले नेपाली साहित्यलाई एउटा उच्च स्थानमा पुर्याएको छ। 

 सोमबारे औंसी

कुशे औंसीले यो वर्ष विशेष रूपमा सोमबारको दिन परेका कारण यसको महत्त्व अझ बढेको छ। सोमबारे औंसीलाई धार्मिक दृष्टिकोणले विशेष मानिन्छ। सोमबारको दिन शिवजीको उपासना गर्ने दिन हो, र औंसीको मेलले यस दिनको धार्मिक महत्त्वलाई झनै बढाउँछ। यस दिन व्रत बस्ने, शिवजीको पूजा गर्ने, र परिवारका लागि सुख-शान्तिको कामना गर्ने परम्परा रहेको छ।

अन्तत कुसे औंसी, बुवाको मुख हेर्ने दिन, र मोतीराम भट्ट जन्म जयन्तीले नेपाली समाज र संस्कृतिमा गहिरो प्रभाव छोडेका छन्। यी परम्पराहरूले हाम्रो समाजमा धार्मिक, सांस्कृतिक, र पारिवारिक मान्यताहरूलाई सुदृढ बनाउन महत्वपूर्ण भूमिका खेलेका छन्। पितृहरूको तर्पण, बुवाप्रतिको सम्मान, र साहित्यिक योगदानको सम्झनामा मनाइने यो दिन नेपाली संस्कृतिको एक महत्वपूर्ण अंश बनेको छ। शुभ दिन।।

• Jigyasa media