काठमाण्डौ ।  गुरु पूर्णिमा, गुरुहरुको सम्मानमा मनाइने एक प्रमुख हिन्दू पर्व हो। यो पर्व प्रत्येक वर्ष आषाढ शुक्ल पूर्णिमाको दिनमा मनाइन्छ। यसको उत्पत्तिलाई विभिन्न धार्मिक र सांस्कृतिक महत्त्वका साथ जोडिएको छ। गुरु पूर्णिमाको इतिहास, महत्त्व, र मनाउने तरिका निम्नानुसार छन् ।

इतिहासमा गुरु पूर्णिमा बारे ।

गुरु पूर्णिमाको उत्पत्ति महर्षि वेदव्याससँग जोडिएको छ। वेदव्यासलाई चार वेदको रचनाकार मानिन्छ र उनले महाभारत, १८ पुराण र श्रीमद्भागवत गीता समेत लेखेका छन्। हिन्दू परम्परामा वेदव्यासलाई आदिगुरु मानिन्छ। यस दिनलाई उनी जन्मेको दिनको रुपमा पनि मानिन्छ। वेदव्यासले मानव समाजमा ज्ञानको ज्योति फैलाएको कारण उनको सम्मानमा गुरु पूर्णिमा मनाइन्छ।

 महत्त्व

गुरु पूर्णिमा गुरु-शिष्य परम्परालाई सम्मान गर्ने पर्व हो। गुरुहरूको ज्ञान, शिक्षा, र मार्गदर्शनलाई सम्झने र कृतज्ञता प्रकट गर्ने यो एक विशेष अवसर हो। गुरु शब्द संस्कृत भाषामा 'गु' र 'रु' मिलेर बनेको छ, जहाँ 'गु' को अर्थ अन्धकार र 'रु' को अर्थ उज्यालो हुन्छ। तसर्थ, गुरु भन्नाले अन्धकारबाट उज्यालोतर्फ लैजाने व्यक्तिलाई बुझाउँछ।

मनाउने तरिका

गुरु पूर्णिमा विभिन्न तरिकाले मनाइन्छ:

१. पूजा-पाठ: शिष्यहरू आफ्नो गुरुको पूजा गर्छन्, तिनलाई माला, फलफूल, कपडा आदि चढाउँछन्। गुरुलाई दक्षिणा दिनु पनि परम्परा हो।

२. सत्संग: यस दिन विभिन्न धार्मिक प्रवचन, भजन-कीर्तन र सत्संगको आयोजना गरिन्छ। 

३. शिक्षण संस्थानहरूमा: विद्यालय, कलेज र विभिन्न शिक्षण संस्थानहरूले पनि गुरु पूर्णिमा विशेष कार्यक्रमको आयोजना गर्छन्। विद्यार्थीहरूले आफ्ना शिक्षकहरूलाई सम्मान गर्छन् र विभिन्न सांस्कृतिक कार्यक्रम प्रस्तुत गर्छन्।

४. ध्यान र साधना: ध्यान र साधना गर्नेहरूका लागि पनि यो दिन विशेष महत्त्वपूर्ण हुन्छ। विभिन्न योगा तथा ध्यान केन्द्रहरूमा विशेष साधना कार्यक्रमको आयोजना गरिन्छ।

 गुरु पूर्णिमाको सांस्कृतिक प्रभाव

गुरु पूर्णिमा केवल हिन्दू धर्ममा मात्र होइन, बौद्ध धर्म, जैन धर्म र सिख धर्ममा पनि समान महत्त्वपूर्ण छ। बौद्ध धर्ममा गौतम बुद्धले पहिलो पटक पाँच शिष्यमाझ धर्मचक्र प्रवर्तन गरेको दिनको रूपमा यो पर्व मनाइन्छ। 

गुरु पूर्णिमा शास्त्रीय र सांस्कृतिक दृष्टिकोणले महत्त्वपूर्ण पर्व हो। यसले ज्ञान, शिक्षा, र शिक्षकहरूको महत्त्वलाई सम्झाउने अवसर प्रदान गर्दछ। हिन्दू धर्ममा गुरुको स्थान विशेष रूपमा उच्च मानिन्छ र गुरु पूर्णिमाले गुरु-शिष्य सम्बन्धलाई अझै प्रगाढ बनाउँछ।

• Jigyasa media