काठमाडौं । प्रत्येक वर्ष मार्गशीर्ष कृष्ण त्रयोदशीका अवसरमा दिवंगत पितृको चिरशान्तिको कामना गर्दै मनाइने बालाचतुर्दशी पर्व पशुपति क्षेत्रमा विशेष रूपमा मनाइँदै छ। यस अवसरमा देशभरका विभिन्न स्थानबाट लाखौं श्रद्धालु पशुपति क्षेत्रमा भेला भएर दिवंगत पितृका नाममा दीपदान गर्दै रातभर भजन–कीर्तनमा सहभागी हुने परम्परा छ।

पितृप्रति श्रद्धाञ्जलि:

आजको दिन बिहानैदेखि भक्तजन पशुपति क्षेत्रका आर्यघाट, गौरीघाट, मृगस्थली, विश्वरूप, कैलाश र अन्य धार्मिक स्थलहरूमा पितृका नाममा दीपदान गर्न जम्मा हुन्छन्। रातभरि बत्ती बालेर जाग्राम बसेपछि भोलिपल्ट चतुर्दशीका दिन शतबीज छर्ने विधि पालना गरिन्छ।

शतबीज छर्ने परम्परा:

शतबीज भनिए पनि हाल सप्तबीज (धान, जौ, तिल, गहुँ, चना, मकै, कागुनो) छर्ने चलन छ। यसलाई पवित्र पुण्य कार्य मानिन्छ। किंवदन्ती अनुसार, शिवजी मृगरूपमा मृगस्थलीमा घुमिरहेका बेला देवी पार्वतीले छरेका बीजहरूले उम्री हरियाली ल्याएको र त्यसपछि शिवजीलाई चिन्ने अवसर पाएको धार्मिक कथा बालाचतुर्दशीसँग सम्बन्धित छ।

कथा र किंवदन्ती:

बालाचतुर्दशीसँग जोडिएको अर्को कथा बालानन्द नामक व्यक्तिबाट प्रेरित छ। मुर्दाघाटको डर र धार्मिक पापबाट छुटकारा पाउन बालासुरलाई वृषसिंहमार्फत मारिएको र त्यसको आत्मशान्तिका लागि शतबीज छर्ने परम्परा सुरु भएको जनविश्वास छ।

धार्मिक विधि र नियम:

धर्मशास्त्रविद्हरूका अनुसार, दिवंगत पिताको बरखी बार्नेहरूलाई यस दिन दीपदान वा शतबीज छर्न नहुने धार्मिक मान्यता छ। पशुपति क्षेत्रमा वासुकी र गुह्येश्वरीको पूजा गर्नाले विशेष पुण्य प्राप्त हुने विश्वास छ।

पशुपति क्षेत्रमा व्यवस्थापन:

पशुपति क्षेत्र विकास कोषले जाडो मौसमलाई ध्यानमा राख्दै भक्तजनका लागि पाल र आवश्यक सेवा व्यवस्थापन गरेको छ। सुरक्षाकर्मीहरूको उपस्थिति र भक्तजनको भीडले पशुपति क्षेत्रमा विशेष चहलपहल छ।

धर्मग्रन्थको महत्व:

धर्मसिन्धु र हेमाद्रि जस्ता धर्मग्रन्थहरूले शतबीज छर्ने कार्यलाई विशेष महत्व दिएको उल्लेख छ। प्राचीन धर्मग्रन्थका आधारमा एक गेडा बीज छर्नाले सुन दान गरे बराबरको पुण्य प्राप्त हुने मान्यता छ।

बालाचतुर्दशी पर्व पितृप्रतिको श्रद्धा र आत्मशुद्धिको पर्व हो। यसले वर्तमान र भविष्यको लागि धार्मिक आस्था र सांस्कृतिक मूल्यलाई जोगाउँदै अद्वितीय प्रेरणा दिन्छ।

यस पर्वको महत्व र धार्मिक परम्परा नजानी कुनै क्रियाकलाप नगर्नु बुद्धिमानी हुनेछ। धर्मशास्त्रका नियमहरूको पालना गरी पितृप्रति सम्मान प्रकट गर्नुनै यसको सही उद्देश्य हो।

• Jigyasa media