भदौ १२, २०८३ शुक्रबार ।

देशभर आज जनैपूर्णिमा अर्थात् ऋषितर्पणी तथा रक्षाबन्धन पर्व श्रद्धा र भक्तिपूर्वक मनाइँदैछ। बिहानैदेखि वैदिक सनातन धर्मावलम्बीहरू नदी, ताल, कुण्ड तथा पोखरीमा स्नान गरी नयाँ जनै (यज्ञोपवीत) धारण गर्ने र गुरु–पुरोहितबाट रक्षासूत्र बाँध्ने परम्परा छ।

जनैपूर्णिमाका दिन तागाधारी समुदायले विधिपूर्वक मन्त्रिएको नयाँ यज्ञोपवीत (जनै) फेर्ने धार्मिक विधान छ। स्नानपछि जौ, तिल र कुशद्वारा ऋषिहरूलाई तर्पण गर्दै पूजा गरिन्छ। कश्यप, अत्रि, भारद्वाज, विश्वामित्र, गौतम, जमदग्नि, वशिष्ठ र अगस्त्य गरी आठ ऋषिको पूजा तथा तर्पण गरिने भएकाले यस पर्वलाई ऋषितर्पणी पनि भनिन्छ।

यसै दिन गुरु–पुरोहितले मन्त्र उच्चारण गर्दै यजमानको दाहिने नाडीमा रक्षासूत्र (डोरो) बाँधिदिने चलन छ। धार्मिक मान्यताअनुसार रक्षासूत्रले नकारात्मक तत्वबाट सुरक्षा प्रदान गर्ने विश्वास गरिन्छ।

क्वाँटीको विशेष महत्त्व

जनैपूर्णिमासँग जोडिएको अर्को लोकप्रिय परम्परा हो—क्वाँटी। विभिन्न ११ प्रकारका गेडागुडी भिजाएर टुसा उमारेर बनाइने क्वाँटी आज विशेष रूपमा खाने गरिन्छ।

धार्मिक तथा आयुर्वेदिक मान्यताअनुसार क्वाँटीको सेवनले शरीरमा ऊर्जा प्रदान गर्नुका साथै रोग प्रतिरोधात्मक क्षमता बढाउन सहयोग गर्ने विश्वास छ। वर्षायाममा शरीरमा जमेको चिसो हटाउन पनि यसको प्रयोग उपयोगी मानिन्छ।

दिदीबहिनी–दाजुभाइको प्रेमको पर्व

तराई तथा मधेस क्षेत्रमा जनैपूर्णिमा राखी पर्वका रूपमा समेत मनाइन्छ। दिदीबहिनीले दाजुभाइको हातमा राखी बाँधेर दीर्घायु र सुख–समृद्धिको कामना गर्छन्। पछिल्ला वर्षहरूमा यो परम्परा पहाडी तथा हिमाली क्षेत्रमा पनि विस्तार हुँदै गएको छ।

आज काठमाडौं उपत्यकासहित देशका विभिन्न मठमन्दिर, नदी, कुण्ड तथा तीर्थस्थलमा स्नान, पूजा, रक्षाबन्धन र मेला लाग्ने गर्दछ। गोसाइँकुण्ड, मणिचूड, कुम्भेश्वर, पाँचपोखरी, जनकपुरधाम, धनुषसागर, गङ्गासागर, दानसाधु तथा त्रिवेणीधामलगायत धार्मिकस्थलमा बिहानैदेखि भक्तजनको चहलपहल हुने गर्दछ।

• Jigyasanepal