काठमाडौँ । पोखरा महानगरपालिका–२८ कालिका ध्रुवपुरका हरिप्रसाद त्रिपाठीले बाँझो जग्गालाई आर्थिक स्रोतमा बदल्न यसैवर्षदेखि कागतीखेती सुरु गरेका छन्। गाउँबेँसी एकीकृत कृषि केन्द्रका सञ्चालक समेत रहेका त्रिपाठीले २६ रोपनी क्षेत्रफलमा पाँच सय ८४ ‘तेह्रथुुमे’ जातका कागतीका बिरुवा रोपेका छन्। यो कदम उनले आर्थिक समृद्धिका साथै बाँझो जमिनको सदुपयोगका लागि उठाएको बताएका छन्।

कागतीखेतीका लागि योजना र सहकार्य

कागतीखेतीका लागि त्रिपाठीले पहाडी क्षेत्र काष्ठफल तथा फलफूल विकास आयोजनाअन्तर्गत फलफूल बगैँचा स्थापना कार्यक्रममार्फत अनुदान प्राप्त गरेका छन्। कुल लागत ७ लाख ८१ हजार ४ सय रुपैयाँ रहेकोमा आयोजनाले ३ लाख ९० हजार ७ सय अनुदानस्वरूप उपलब्ध गराएको छ। बाँकी लागत त्रिपाठीले व्यक्तिगत लगानीमार्फत व्यवस्थापन गरेका छन्।

उनले यो खेतीमार्फत वार्षिक आम्दानी बढाउँदै गाउँमै रोजगारी सिर्जना गर्ने उद्देश्य लिएका छन्।कागतीखेतीका लागि आवश्यक प्राविधिक जानकारीहरू

कागतीखेतीलाई सफल बनाउन केही महत्त्वपूर्ण प्राविधिक पक्षहरूमा ध्यान दिनुपर्छ:

१. भूमि छनोट:

कागतीका लागि बलौटे र दोमट माटो उपयुक्त हुन्छ। बाँझो जग्गालाई सुधार गरी जलनिकासको उचित व्यवस्था गर्नुपर्छ।

२. बिरुवा रोप्ने समय:

बिरुवा रोप्नका लागि असार–साउन र चैत–वैशाख महिना उपयुक्त मानिन्छ। बिरुवाबीच ३–४ मिटर दूरी राख्नुपर्छ।

३. सिंचाइ व्यवस्थापन:

सुक्खा मौसममा नियमित सिंचाइ आवश्यक हुन्छ। बर्षायाममा पानी जम्न नदिन ढल निकासको व्यवस्था गर्नुपर्छ।

४. खाद र मल:

जैविक मल र पोटासियमयुक्त मल प्रयोग गर्दा फल राम्रो हुन्छ। बिरुवाको वृद्धि र उत्पादन बढाउन हरेक वर्ष माटो परीक्षण गरी आवश्यक पोषण दिनु महत्त्वपूर्ण छ।

५. रोग र कीट नियन्त्रण:

सिट्रस क्यान्कर: यसलाई नियन्त्रण गर्न प्रतिरोधात्मक उपाय अवलम्बन गर्नु आवश्यक छ।

फल झर्ने समस्या: बोटमा पानीको मात्रा सन्तुलित राख्नुपर्छ र रोग प्रतिरोधी औषधि प्रयोग गर्नुपर्छ।

६. कटनी तथा बिक्री:

कागती झार्नका लागि परिपक्वता महत्त्वपूर्ण छ। बजारमा बिक्रीका लागि सञ्जाल तयार गर्दै व्यवस्थित प्याकेजिङ गर्नुपर्छ।

कागतीखेतीले दिने आर्थिक र पर्यावरणीय लाभ

त्रिपाठीका अनुसार कागतीखेतीले न केवल आय आर्जनमा योगदान पुर्‍याउँछ, यसले पर्यावरणीय सन्तुलन कायम गर्न समेत भूमिका खेल्छ। “बाँझो जमिन खेतीयोग्य बनाउँदा जैविक विविधतामा सुधार आउने र पानीको स्रोत संरक्षणमा समेत टेवा पुग्नेछ,” उनले बताए।

कृषि विकासका लागि प्रेरणा

हरिप्रसाद त्रिपाठीको यो प्रयासले बाँझो जग्गाको सदुपयोग गर्दै कृषि क्षेत्रमा सम्भावना खोज्न अन्य किसानलाई पनि प्रेरणा दिएको छ। उनले भने, “कृषिमा सानो लगानीले पनि ठूलो प्रतिफल पाइन्छ। लगनशीलता र सही रणनीतिले हरेक चुनौतीलाई अवसरमा बदल्न सकिन्छ।”

उनको यो प्रयास देशका अन्य स्थानमा बाँझो जमिनलाई उत्पादनशील बनाउने एउटा नमूना बन्न सक्छ। कागतीखेतीले दीर्घकालीन आम्दानीका साथै समृद्ध गाउँ निर्माणमा योगदान पुर्‍याउने विश्वास लिइएको छ।

सन्देश: हाम्रा बाँझा जमिन सदुपयोग गर्दै व्यवस्थित खेतीमार्फत आत्मनिर्भर बन्न सकिन्छ। हरिप्रसाद त्रिपाठीको उदाहरणले यो कुरा पुष्टि गरेको छ।

(तपाईं पनि बाँझो जमिनलाई उपयोग गर्दै खेती गर्ने सोचमा हुनुहुन्छ भने, नजिकको कृषि कार्यालयमा सम्पर्क गरी थप प्राविधिक जानकारी प्राप्त गर्नुहोस्।)

• Jigyasa media