जिग्यासा नेपाल | कात्तिक १०, २०८२ सोमबार
नेपालभरका नदी, पोखरी र घाटहरू आज साँझ श्रद्धा, समर्पण र आस्थाको उज्यालोले झिलिमिली छन्। कार्तिक शुक्ल षष्ठी अर्थात् छठ पर्वको मुख्य दिन आज (सोमबार) साँझ अस्ताउँदो सूर्यलाई अर्घ्य दिई पूजाआराधना हुँदैछ।
आज बिहानै स्नान गरी दिनभर निर्जल व्रत बसेका व्रतालुहरू बेलुकी सूर्यदेवलाई जल, दूध, फलफूल र ठेकुआजस्ता परिकार चढाउँदै पूजा गर्नेछन्। सूर्यास्तको त्यो क्षणलाई साक्षी राख्दै श्रद्धालुहरूले कठोर व्रत, न्यानो आस्था र अटल विश्वाससँग सूर्यदेवलाई धन्यवाद दिनेछन्।
🌞 आस्थाको हजारौं वर्ष पुरानो कथा
छठ केवल धार्मिक पर्व होइन—यो जीवन, प्रकृति र सूर्य शक्तिप्रतिको कृतज्ञता हो।
महाभारतकालीन कथा अनुसार, द्रौपदीले पाँच पाण्डवसँग अज्ञातवासमा रहँदा सूर्यदेवको आराधना गरेकी थिइन्, जसको फलस्वरूप पाण्डवहरू सफलतापूर्वक गुप्तवास पूरा गर्न सकेका थिए।
त्यसैगरी सूर्य पुराण अनुसार अत्रिमुनिकी पत्नी अनुसूयाले पहिलोपटक छठ व्रत गरेकी थिइन्, जसले उनलाई अटल सौभाग्य र पतिप्रेम प्रदान गर्यो। त्यसै समयदेखि यो पर्व निरन्तर परम्परा बन्दै आएको हो।
🌅 व्रत, पूजा र विधिको गहिरो अर्थ
छठ पर्व कार्तिक शुक्ल चतुर्थीदेखि सप्तमीसम्म चार दिनसम्म मनाइन्छ।
पहिलो दिन स्नान गरी शुद्ध भोजन ग्रहण गरिन्छ।
दोस्रो दिन ‘खरना’ भनेर चिनिने रातमा सखर हालेर बनाइएको खीर षष्ठी मातालाई अर्पण गरिन्छ।
तेस्रो दिन अर्थात् आज, षष्ठीका दिन कठोर निराहार व्रत बसेर साँझ अस्ताउँदो सूर्यलाई अर्घ्य दिइन्छ।
चौथो दिन बिहान उदाउँदो सूर्यलाई अर्घ्य दिएपछि व्रतको समापन हुन्छ ।
विश्वास गरिन्छ — यसरी विधिपूर्वक पूजा आराधना गर्दा दुःख–दारिद्र्य नष्ट हुन्छ, घरमा समृद्धि र सन्तान सुख प्राप्त हुन्छ।
🌻 सूर्य ऊर्जा र उपचारको स्रोत
सूर्य मात्र पूजा गर्ने देवता होइन, जीवनको आधारशक्ति हुन्।
सूर्य किरणले वनस्पति, जल, वायु र सम्पूर्ण सृष्टिलाई चलायमान बनाउँछ।
साम्ब पुराणमा भगवान् श्रीकृष्णका पुत्र साम्बले सूर्यदेवको आराधनाबाट कुष्ठरोगमुक्त भएको कथा प्रसिद्ध छ — जसले सूर्य आराधनालाई आरोग्य र आत्मशुद्धिको प्रतीक बनाएको छ।
🪔 राष्ट्रिय पर्वको रूप लिँदैछ छठ
पहिले मुख्यतः तराई क्षेत्रमा सीमित यो पर्व अहिले देशभर फैलिएको छ।
वि.सं. २०४६ पछि सरकारले यस दिनलाई राष्ट्रिय बिदाका रूपमा घोषणा गरेको हो।
आज राजधानीमा पनि भव्य तयारी गरिएको छ।
गुह्येश्वरी, गौरीघाट, कमलपोखरी, वागमती, विष्णुमती र नक्खुका किनारहरूमा सजावट, दीप, रंगोली र फूलमालाले भरिएका घाटहरू श्रद्धालुहरूको भीडले भरिएका छन्।
व्रतालुहरूले छठअघि नै लसुन, प्याजजस्ता तामसी खानेकुरा छोडी सात्विक भोजन खान थालेका छन्। कतिपयले कोजाग्रत पूर्णिमाको भोलिपल्टदेखि नै व्रत बस्ने परम्परा पालना गर्छन्।
🌄 साँझको क्षण : सूर्यलाई धन्यवाद दिने घडी
आज बेलुकी अस्ताउँदो सूर्यको किरणसँगै जलाशयहरूमा महिलाहरू हात जोडेर उभिने दृश्य विश्वकै सबैभन्दा अनुशासित सामूहिक आस्था प्रदर्शन मानिन्छ।
कसैले फलफूलको डोकोसहित, कसैले परिकार र दीप बालेर सूर्यदेवप्रति कृतज्ञता व्यक्त गर्छन्।
-
Jigyasanepal
