तिहारको मुख्य दिन भाइटीका : दाजुभाइ र दिदीबहिनीबीचको स्नेह, आस्था र उज्यालो सम्बन्धको पर्व📅 कात्तिक ६, २०८२ बिहीबार | काठमाडौँ
देशभर आज तिहारको मुख्य दिन, भाइटीका हर्षोल्लासपूर्वक मनाइँदैछ। दिदीबहिनीहरूले आफ्ना दाजुभाइलाई दीर्घायु, आरोग्य र ऐश्वर्यको कामना गर्दै पञ्चरङ्गी वा सप्तरङ्गी टीका लगाई शुभकामना व्यक्त गर्ने यो दिन नेपाली समाजको पारिवारिक प्रेम, विश्वास र संस्कृतिको प्रतिकका रूपमा मनाइन्छ।
🌺 आस्था र भावनाको पर्व
प्रत्येक वर्ष कार्तिक शुक्ल द्वितीयाका दिन मनाइने यो पर्वलाई यमद्वितीया वा यमपञ्चकको मुख्य दिन पनि भनिन्छ।
नेपाल पञ्चाङ्ग निर्णायक विकास समितिका अनुसार यस वर्ष तिथि वृद्धि भएकाले भाइटीका छैटौँ दिन परेको छ।
धर्मशास्त्रविद् प्रा. डा. देवमणि भट्टराईका अनुसार—
> “दिदीबहिनीले दाजुभाइलाई टीका लगाएर दीर्घायुको कामना गर्दा, दाजुभाइले पनि दिदीबहिनीलाई टीका लगाई अखण्ड सौभाग्य र ऐश्वर्यको आशीर्वाद दिन्छन्। यो भाइटीका केवल संस्कार होइन, जीवनमा प्रेम, क्षमा र स्नेहको पुनर्जागरण हो।”
🕚 साइत र शास्त्रीय विधि
साइट खोज्नेका लागि बिहान ११:३९ बजे अभिजित मुहूर्त उत्तम रहेको समितिले जनाएको छ।
आजको टीकामा दिदीबहिनी पूर्व र दाजुभाइ पश्चिम फर्केर बस्ने चलन छ, जसअनुसार चन्द्रमा पश्चिममा रहँदा तुला राशिसँग सम्मुख हुने र त्यसलाई शुभ मानिन्छ।
शुभ कर्म गर्दा चन्द्रमालाई दाहिने वा अगाडि पार्नुपर्ने शास्त्रीय नियम रहेको समितिका अध्यक्ष प्रा. शम्भुप्रसाद ढकालले जानकारी दिएका छन्।
🌼 परम्परागत पूजाविधि
लक्ष्मीपूजाका दिन राखिएको दियो, कलश र गणेशको पूजा गरी मूल थालीमा अष्ट चिरञ्जीवी— मार्कण्डेय, अश्वत्थामा, बलि, व्यास, हनुमान, विभीषण, कृपाचार्य र परशुराम, साथै चित्रगुप्त, यमराज, यमुना, धर्मराज र नवग्रहहरूको पूजाआराधना गरिन्छ।
दिदीबहिनीहरूले त्यसपछि दाजुभाइलाई तेलको धाराले छेकेर सप्तरङ्गी वा पञ्चरङ्गी टीका र मखमली, सयपत्री वा गोदावरी फूलको माला लगाइदिन्छन्।
शास्त्रअनुसार रातो, सेतो, पहेंलो, हरियो र नीलो गरी पाँचवटा रङ्गको टीका लगाउन उपयुक्त मानिन्छ।
टीका लगाएपछि दिदीबहिनीहरूले दाजुभाइलाई ओखर, कटुस, मसला, सेलरोटी र मिठाइ अर्पण गर्छन् भने दाजुभाइले पनि दिदीबहिनीलाई कपडा, दक्षिणा र आशीर्वादका साथ सौभाग्यका प्रतीक उपहार दिन्छन्।
🙏 दिदीबहिनी वा दाजुभाइ नहुनेका लागि
आजैका दिन काठमाडौँको रानीपोखरीस्थित बालगोपालेश्वर मन्दिर खुला गरिएको छ।
वर्षमा एकपटक मात्र खुल्ने यो मन्दिरमा दिदीबहिनी वा दाजुभाइ नहुनेहरू भाइटीका पूजाको विकल्पस्वरूप दर्शन र टीका गर्न आउँछन्।
यसैगरी जयवागेश्वरीस्थित खञ्जनेश्वर महादेव मन्दिरमा पनि भक्तहरूको भीड लाग्ने परम्परा रहँदै आएको छ।
विसं २०३५ अघि रानीपोखरीभित्र प्रवेश कठिन भएकाले जयवागेश्वरीमा भीड लाग्ने गर्थ्यो, तर पछिल्ला वर्षहरूमा पुनः बालगोपालेश्वर मन्दिर खुल्ने चलन सुरु भएको हो।
🪔 सांस्कृतिक अर्थ र सामाजिक सन्देश
भाइटीका केवल दाजुभाइ र दिदीबहिनीबीचको सम्बन्ध होइन, प्रेम, करुणा र सहअस्तित्वको पुनर्स्मरण हो।
नेपालका नेवार समुदायले यो दिनलाई किजा पूजाका रूपमा मनाउँछन्, जसमा आत्म सन्तुष्टि र पारिवारिक बन्धनको पुनः पुष्टि गरिन्छ।
भक्तपुरका केही नेवार समुदायहरूले बुधबार नै किजा पूजा सम्पन्न गरेका छन्।
-
Jigyasanepal
