जिज्ञासा नेपाल – काठमाडौँ, जेठ १०, २०८२

देशका प्रख्यात शिक्षाविद् तथा साहित्यकार डा. सदानन्द कडेलका दुई महत्वपूर्ण कृति - ‘शैक्षिक आकाशका उज्ज्वल नक्षत्र’ र ‘झुल्को आँखामा’- शनिबार राजधानीमा एक भव्य समारोहका बीच लोकार्पण गरिएको छ।

नेपाल स्रष्टा समाज, केन्द्रीय समितिको आयोजनामा सम्पन्न उक्त कार्यक्रममा नेपाली शैक्षिक र साहित्यिक क्षेत्रका मूर्धन्य व्यक्तित्वहरूको उपस्थिति देखिन्थ्यो। कार्यक्रमका प्रमुख अतिथिहरूमा प्रा.डा. सुरेशराज शर्मा, प्रा.डा. वासुदेव त्रिपाठी, प्रा.डा. विद्यानाथ कोइराला, प्रा.डा. मनप्रसाद वाग्ले, प्रा.डा. अञ्जना भट्टराई, प्रा.डा. बालचन्द्र लुइटेल, पूर्वउपकुलपति एवं पूर्व राजदूत केदारभक्त माथेमा, वरिष्ठ साहित्यकार ओमश्रेष्ठ 'रोदन', साहित्यकार पवन आलोकलगायत थिए।

शिक्षा र साहित्यको संगम

दुई कृतिमध्ये ‘शैक्षिक आकाशका उज्ज्वल नक्षत्र’ डा. कडेलको जीवनी–बिम्बमा आधारित पुस्तक हो, जसले शिक्षा क्षेत्रको उज्यालो अनुहार प्रस्तुत गर्दछ। अर्को कृति ‘झुल्को आँखामा’ भने भावनात्मक गहिराई बोकेको गीतसङ्ग्रह हो, जसमा प्रेम, प्रकृति, आमाको माया, थातथलोको स्मृति, महिला पीडा तथा बालभावनाका विविध पक्ष समेटिएका छन्।

विद्वान् वक्ताहरूका धारणा

डा. सुरेशराज शर्मा, काठमाडौं विश्वविद्यालयका संस्थापक उपकुलपतिले देश निर्माणमा आत्मसमीक्षा र उत्तरदायित्वको खाँचो औँल्याउँदै भने, "हामी आफैँलाई राम्रो बनाउन खोज्यौं, तर देशलाई बनाउने सोच धेरैले गरेनन्। जुनसुकै प्रयास गरिरहे पनि समय–समयमा समीक्षा आवश्यक हुन्छ।"

केदारभक्त माथेमाले वर्तमान उच्च शिक्षामा देखिएको राजनीतिक हस्तक्षेपप्रति चिन्ता व्यक्त गर्दै सामुदायिक शिक्षा बलियो बनाउनुपर्नेमा जोड दिए। उनले भने, "देशको शिक्षा भविष्यको मेरुदण्ड हो, यसलाई राजनीतिभन्दा माथि राख्नुपर्छ।"

डा. वासुदेव त्रिपाठीले शिक्षाको अन्तर्राष्ट्रियकरण र मातृभाषाको सशक्तीकरणमा जोड दिँदै युवाहरूको विदेशमुखी सोचप्रति चिन्ता व्यक्त गरे।

डा. मनप्रसाद वाग्लेले शिक्षा र साहित्य एकअर्काका पूरक भएको उल्लेख गर्दै आशावादी चेतको विकास गर्न सबैलाई आग्रह गरे।

कृतिमाथिको समीक्षात्मक प्रकाश

*‘शैक्षिक आकाशका उज्ज्वल नक्षत्र’*माथि समीक्षात्मक टिप्पणी गर्दै प्रा.डा. बालचन्द्र लुइटेलले यसलाई अनुसन्धानमूलक जीवनी र शैक्षिक सन्दर्भ सामग्रीका रूपमा महत्वपूर्ण ठहर गरे। उनले भने, "नेपालका विश्वविद्यालय र सिटिभिटी गठनका पक्षलाई बुझेका र बुझ्न चाहनेका लागि यो पुस्तक मार्गदर्शक बन्न सक्छ।"

गीतसङ्ग्रह *‘झुल्को आँखामा’*बारे प्रा.डा. अञ्जना भट्टराईले चार अध्यायमा विभाजित पुस्तकमा प्रेमगीत, लोकगन्धयुक्त भाकाहरू, आमाप्रतिको समर्पण र सामाजिक यथार्थ समेटिएको बताइन्। बालमैत्री गीत पनि यसले समेटेकाले विविध पाठकवर्गका लागि उपयुक्त भएको उनको भनाइ थियो।

स्रष्टा डा. कडेलको अनुभूति

स्रष्टा डा. कडेलले आफ्ना कृतिको गर्भगाथा प्रस्तुत गर्दै शिक्षा र साहित्यले व्यक्तित्व निर्माणमा कस्तो प्रभाव पार्दछ भन्ने अनुभूतिहरू बाँडे। उनले भने, "शिक्षा केवल शैक्षिक योग्यताको सवाल होइन, यो जीवनको दृष्टिकोण हो।"

कार्यक्रमका अध्यक्ष **ओमश्रेष्ठ 'रोदन'**ले भ्रष्टाचारमा डुबेका पात्रहरूको लागि लेखिँदै गएका बनावटी जीवनीहरूलाई कटाक्ष गर्दै भने, "जीवनभर शिक्षा क्षेत्रमा लागेका कर्मयोगीहरूका जीवनबारे यस्ता कृति आउनु साँचो अर्थमा प्रेरणादायक र गर्वको विषय हो।"

आयोजक र प्रकाशकको उल्लेख

कार्यक्रममा नेपाल स्रष्टा समाजकी कोषाध्यक्ष तारा सुवेदीले स्वागत मन्तव्य दिएकी थिइन् भने सञ्चालन महासचिव देविका तिमिल्सिनाले गरेकी थिइन्। *‘शैक्षिक आकाशका उज्ज्वल नक्षत्र’*लाई नेपाल स्रष्टा समाजले प्रकाशनमा ल्याएको हो भने *‘झुल्को आँखामा’*लाई इन्दिरा लामिछाने उपाध्यायले प्रकाशित गरेकी हुन्।

• Jigyasanepal