काठमाडौँ, असार २९ ।
नेपाली भाषा र साहित्यका स्थपक, भाव–संवेदनाका आदिकवि भानुभक्त आचार्यको २१२औँ जन्मजयन्ती आज देशभित्र र विदेशमा विविध कार्यक्रममार्फत श्रद्धापूर्वक मनाइँदैछ। भाषा, संस्कृति र साहित्यको एकीकरणमार्फत राष्ट्र निर्माणको बाटो देखाउने भानुभक्त आज पनि नेपाली चेतनाका प्रेरणा बनेर जीवित छन्।
संसारलाई संस्कृतमा लेखिएको रामकथा नेपाली भाषामा भावानुवाद गरेर, उनले नेपाली जन–जनमा साहित्यको स्वाद छरिदिए। घरघरमा लयबद्ध रूपमा पाठ गरिने ‘भानुभक्तीय रामायण’ आज पनि नेपालको सांस्कृतिक जीवनको मेरुदण्ड हो। पृथ्वीनारायण शाहले भौगोलिक एकता दिलाए भने भानुभक्तले भाषिक एकताको जग बसाले।
घाँसीको प्रेरणाबाट सुरु भएको काव्य–यात्रा
वि.सं. १८७१ असार २९ मा तनहुँको चुँदी रम्घा गाउँमा जन्मिएका भानुभक्त, जीवनको सरल तर अर्थपूर्ण प्रेरणा एक सामान्य घाँसीबाट पाए। ‘जन्मेपछि नाम कमाउनुपर्छ’ भन्ने त्यो एक वाक्यले भानुभक्तलाई नेपालीमा रामायण लेख्न उत्प्रेरित गर्यो। उनको यो काव्य–यात्रा आज ‘भानुजयन्ती’को रूपमा राष्ट्रिय पर्वझैँ स्थापित भइसकेको छ।
सृजनात्मक अवदान र विद्रोही चेतना
‘वधुशिक्षा’, ‘भक्तमाला’, ‘रामगीता’, ‘प्रश्नोत्तर’जस्ता काव्यकृति र झ्यालखानामा बसेर लेखिएको "भोलिभोलि भन्दैमा सब घर बितिगो" जस्ता कविताहरूले भानुभक्तको विद्रोही चेतना र समयप्रतिको प्रश्नलाई उद्घाटित गर्छ। ढिलासुस्ती, भोलिवाद र अन्यायप्रतिको उनले प्रस्तुत गरेको व्यंग्य आज पनि उत्तिकै सान्दर्भिक छ।
भाषा र साहित्यमार्फत राष्ट्रिय एकता
भानुभक्तले नेपाली भाषा र साहित्यमार्फत जातीय समरसता, सांस्कृतिक चेतना र राष्ट्रिय आत्मसम्मान जगाउन उल्लेखनीय योगदान दिए। समालोचकहरू भन्छन्— "पृथ्वीनारायणको एकीकरणले भौगोलिक सिमाना कोर्यो, तर भानुभक्तको काव्यले ती सिमानाभित्रको मन जोडिदियो।"
रानीपोखरीमा श्रद्धाञ्जली, घरघरमा रामायण पाठ
यस अवसरमा आज बिहान काठमाडौंको रानीपोखरीस्थित राष्ट्रिय विभूति भानुभक्तको शालिकमा माल्यार्पण गर्दै प्रभातफेरी कार्यक्रम आयोजना गरिएको छ। घरघरमा रामायण पाठ, साहित्यिक गोष्ठी, शिक्षण संस्थामा विशेष कार्यक्रम लगायतका विधिबाट भानु जयन्ती मनाइँदैछ।
भारत, भुटानदेखि बर्मासम्म फैलिएको भानु चेतना
दार्जिलिङ, सिक्किम, भुटान, बर्मा लगायत नेपाली भाषाभाषीको बाक्लो उपस्थिति भएका स्थानहरूमा पनि भानु जयन्ती विशेष रूपमा मनाइँदैछ। यसले भानुभक्तको योगदानलाई सिमाना–भित्र मात्रै होइन, भावनात्मक रूपमा सारा नेपाली मन–मस्तिष्कमा रोपिएको पुष्टि गर्छ।
के भानुभक्त 'आदिकवि' हुन्?
कतिपयले भानुभक्तभन्दा अघि पनि नेपालीमा कविता लेखिएको दाबी गर्छन्। तर त्रिभुवन विश्वविद्यालयका उपप्राध्यापक ज्ञाननिष्ठ ज्ञवाली भन्छन् — “रामायणजस्तो क्लासिक काव्यलाई नेपाली भाषामा भाव–सङ्गीतमा बाँधेर जनजनमा पुर्याएको योगदानका आधारमा भानुभक्तलाई आदिकवि भन्नु न्यायोचित हो।” उनको काव्यले नेपाली भाषामा नवजागरण ल्याएको स्वीकारिन्छ।
भानुभक्त: युग निर्माताका काव्य पुरुष
भानुभक्तको निधन वि.सं. १९२५ को असोजमा भए पनि उनको शब्द, चेतना र सन्देश आजसम्म अमर छ। साहित्यिक अनुसन्धानकर्तादेखि विद्यालयका बालबालिकासम्म, आज सबै नेपालीले भानुभक्तलाई श्रद्धा, गौरव र कृतज्ञताका साथ सम्झिरहेका छन्।
→ भाषा र भावनाको सेतु बाँध्ने कविलाई आज सम्पूर्ण नेपाली समाजको नमन।
→ स्रष्टा भानुभक्तको स्मृतिमा समर्पित यो दिन, भाषिक स्वतन्त्रता र सांस्कृतिक गौरवको प्रतीक बनेर स्थापित होस्।
-
Jigyasanepal
