काठमाडौँ ।

नेपालसहित विश्वभर आज विश्व मधुमेह दिवस (World Diabetes Day) मनाइँदैछ। संयुक्त राष्ट्रसंघको पहलमा सन् २००७ देखि मनाउन थालिएको यो दिवस मधुमेहबारे जनचेतना, रोकथाम, उपचार र दीर्घकालीन स्वास्थ्य नीतिको आवश्यकता सम्बोधन गर्ने विश्वव्यापी अभियानका रूपमा स्थापित छ।

विश्वभर मधुमेह एक ‘साइलेंट किलर’ का रूपमा फैलिँदै

विश्व स्वास्थ्य संगठन (WHO) का अनुसार सन् २०१४ मै ४२ करोड २० लाख वयस्क मधुमेहबाट प्रभावित थिए। पछिल्ला वर्षमा यो संख्या झनै बढेको अनुमान गरिएको छ, किनकि–

मोटोपना,

फास्टफूडको बढ्दो प्रचलन,

शारीरिक निष्क्रियता,

धूमपान र मद्यपान,

तनावयुक्त जीवनशैली

यी नै मधुमेह वृद्धि गराउने प्रमुख कारण मानिन्छन्। WHO ले मधुमेहलाई “विकासोन्मुख देशको द्रुत गतिमा फैलिएको महामारी” का रूपमा व्याख्या गर्दै आएको छ।

नेपालमा मधुमेहको अवस्था

स्वास्थ्य विशेषज्ञका अनुसार नेपालमा पनि मधुमेह तीव्र रूपमा बढ्दै छ। पछिल्ला विभिन्न अध्ययनहरूले देखाएका छन्—

सहरमा बस्ने बयस्कमध्ये १०–१२% मा मधुमेहको जोखिम देखिन्छ।

ग्रामीण क्षेत्रमा पनि गतिशीलता घटेपछि जोखिम बढ्दो छ।

युवा पुस्तामा पनि मधुमेहका प्रारम्भिक लक्षणहरू देखिन थालेका छन्।

मधुमेहले हृदयाघात, मिर्गौला फेल, स्ट्रोक, आँखामा समस्या (रेटिनोप्याथी), नशा सुन्निनु, खुट्टा काट्नुपर्ने अवस्था जस्ता गम्भीर जटिलता निम्त्याउँछ।

किन मनाइन्छ विश्व मधुमेह दिवस?

यो दिवस मनाउनुको उद्देश्य—

1. रोकथामबारे जनचेतना फैलाउने

2. स्वस्थ जीवनशैली अपनाउन प्रेरित गर्ने

3. सरकारहरूले दीर्घकालीन स्वास्थ्य नीति बनाउने दबाब सिर्जना गर्ने

4. मधुमेह भएका व्यक्तिहरूको उपचार पहुँच विस्तार गर्ने

राष्ट्रसंघले सबै सदस्य राष्ट्रलाई आफ्नै स्वास्थ्य प्रणालीअनुसार मधुमेह रोकथाम रणनीति बनाउन प्रोत्साहन गर्दै आएको छ।

रोकथामका प्रमुख उपाय

स्वास्थ्य विशेषज्ञहरूका अनुसार धेरैजसो मधुमेह (टाइप–२) को रोकथाम सम्भव छ। यसको लागि—

नियमित व्यायाम (दिनमा ३० मिनेट)

स्वस्थ तथा सन्तुलित आहार

चीनी, प्रशोधित चिल्लो, डिप–फ्राइड खानेकुराको सेवन कम

वजन नियन्त्रण

धूमपान, मद्यपानबाट टाढा

नियमित स्वास्थ्य जाँच

तनाव व्यवस्थापन

यी अत्यन्त महत्वपूर्ण मानिन्छन्।

नेपालमा चेतनामूलक कार्यक्रमहरू

विश्व मधुमेह दिवसका अवसरमा आज देशभर

स्वास्थ्य शिविर,

निःशुल्क परीक्षण,

परामर्श,

गोष्ठी तथा जनचेतनामूलक कार्यक्रम

आयोजना हुँदैछन्। स्वास्थ्य मन्त्रालयका अधिकारीहरूका अनुसार मधुमेह अब उच्च जोखिमका रोगमध्ये पहिलो स्थानमा पर्न थालेकाले यसलाई नियन्त्रण गर्न राष्ट्रिय तहमै योजना विस्तार भइरहेको बताइएको छ।

• Jigyasanepal