काठमाण्डौ  । कात्तिक महिनाको विशेष अवसरमा तीन सय त्रियासी वर्ष पुरानो कार्तिक नाच आजदेखि सुरु हुँदैछ। पाटन दरबार क्षेत्रको कार्तिक डबलीमा यस नाचको आगाज भएको छ, जसका बारेमा कार्तिक नाच संरक्षण समितिका अध्यक्ष तथा कलाकार किरण चित्रकारले जानकारी दिएका छन्।

यो नाच भगवान विष्णुका १७ कथासँग सम्बन्धित छ, र यसमा हरेक दिन फरक-फरक कथामा आधारित नृत्य प्रदर्शन गरिन्छ। 'कात्तिक ३० गतेसम्म सञ्चालन हुने यस नाचमा भगवानका विभिन्न लीलाहरूको चित्रण गरिन्छ,' चित्रकारले भने।

मल्लकालीन राजा सिद्धिनरसिंह मल्लले यस नाचको शुरुआत गरेका थिए, र यसका माध्यमबाट उनले देश र जनताको कल्याणको लक्ष्य राखेका थिए। यस नाचको प्रारम्भ नेपाल संवत् ७६१ (विसं १६९७) मा भएको मान्यता छ।

सुरुवातमा ५ दिनको कार्यक्रम भएको यो नाच पछि सिद्धिनरसिंहका छोरा श्रीनिवास मल्लले यसलाई १५ दिनको अवधिमा विस्तार गरेका थिए। हालको समय अनुसार, यस नाचलाई १० दिनमै सम्पन्न गरिन्छ, किनकि आर्थिक समस्याले गर्दा यसलाई छोट्याइने गरिएको हो।

कात्तिक नाच धार्मिक र सांस्कृतिक दृष्टिकोणबाट महत्त्वपूर्ण रहेको छ। यो नेवार समुदायका लागि समावेशी नाचको रूपमा पनि मानिन्छ, जसले जातीय सद्भावलाई प्रोत्साहित गर्दछ। यसको ऐतिहासिक महत्त्व र यसको सन्देश अहिले पनि जीवित रहि आएको छ।

नाचका कलाकारहरूले भने, 'यस नाचको आयोजनामा आर्थिक अभावले समस्याहरू ल्याउँछन्।' यस नाचका लागि कलाकारहरूको आवश्यक संख्या र अभ्यासमा धेरै समय लाग्छ, र जसको कारणले गर्दा सबै दिनहरूको कार्यक्रम पूरा गर्न चुनौतीपूर्ण बनिरहेको छ।

हाल, यस नाचको निरन्तरता सुनिश्चित गर्न समितिले रु दस करोडको अक्षयकोष स्थापना गर्ने योजना बनाएको छ। यस कोषको माध्यमबाट कलाकारहरूको व्यावसायिक प्रगति र नयाँ पुस्तालाई प्रशिक्षण दिने कार्य पनि गरिनेछ।

यस वर्ष यो नाच १० दिन मात्र प्रदर्शन गरिनेछ, जबकि अतीतमा यसलाई २७ दिनसम्म पनि प्रस्तुत गरिएको थियो। कलाकार सञ्जय शर्मा राजोपाध्यायले भने, 'हामीले यस नाचलाई संरक्षण गर्दै यसको परम्परालाई जगेर्ना गर्न खोजेका छौं।'

यस ऐतिहासिक र सांस्कृतिक धरोहरको संरक्षण र निरन्तरता सुनिश्चित गर्न विभिन्न संघसंस्थाले आर्थिक सहयोग गर्न थालेका छन्, र यस नाचलाई आगामी वर्षहरूमा अझै मजबुत बनाउन योगदान पुर्याइरहेका छन्।

• RSS