काठमाण्डौ । 

नेपालमा संक्रामक रोगहरूको खतरा बढ्दै गएको सन्दर्भमा, जापानीज इन्सेफलाइटिसको संक्रमणले विशेष चुनौती सिर्जना गरेको छ। डेंगु जस्तो अन्य संक्रामक रोगहरूसँगै जापानीज इन्सेफलाइटिसले स्वास्थ्य क्षेत्रमा थप जोखिम बढाएको छ। पछिल्लो तथ्याङ्क अनुसार, नेपालभर हालसम्म २८ जनामा यो रोगको संक्रमण पुष्टि भइसकेको छ, जसमा तीनजनाको मृत्यु भएको छ। 

जापानीज इन्सेफलाइटिस के हो? 

यो एक भाइरसजन्य संक्रामक रोग हो, जसलाई लामखुट्टेको टोकाइबाट मानिसमा सर्छ। विशेष गरी सुँगुरजस्ता जनावरलाई टोकेको लामखुट्टेले मानिसमा यो रोग सार्छ। यो भाइरसले मस्तिष्कलाई प्रमुख रूपमा प्रभावित पार्छ, जसले गर्दा ज्वरो, टाउको दुखाइ, घाँटी बस्ने, जीउ काम्ने, र छारेरोग लाग्ने जस्ता गम्भीर लक्षणहरू देखिन सक्छन्। यसले गम्भीर अवस्थामा कोमामा पुर्‍याउन पनि सक्छ।

संक्रमणको अवस्था: 

नेपालका विभिन्न प्रदेशमा यो संक्रमण फैलिसकेको छ। कोशी प्रदेशमा ५, मधेशमा ७, बाग्मतीमा ४, गण्डकीमा १, लुम्बिनीमा १, र सुदूरपश्चिम प्रदेशमा ६ जनामा यो रोग पुष्टि भएको छ। सुदूरपश्चिममा मात्रै तीनजनाको मृत्यु भइसकेको छ, जसले यस रोगको गम्भीरतालाई उजागर गरेको छ।

कसरी सर्छ र असर गर्छ?

सुँगुर र चराहरूमा जापानीज इन्सेफलाइटिसको भाइरस पाइन्छ। ती जनावरहरूलाई टोकेको क्युलेक्स नामक लामखुट्टेले मानिसलाई टोकेपछि यो संक्रमण सर्छ। लामखुट्टेको टोकाइबाट संक्रमित मानिसमा स्नायु सम्बन्धी समस्या देखिन्छ, जसले मस्तिष्कलाई प्रभावित गर्छ। संक्रमणको गम्भीर अवस्थाले मानिसलाई बेहोसीको अवस्थामा पुर्‍याउन सक्छ।

उपचार र खोप  

जापानीज इन्सेफलाइटिसको कुनै ठोस उपचार उपलब्ध छैन। यसलाई लक्षणअनुसार उपचार गरिन्छ, जस्तै ज्वरो कम गर्ने औषधि प्रयोग गर्नुपर्छ। तर, यो रोगबाट बच्न सबैभन्दा प्रभावकारी उपाय भनेको खोप हो। जापानीज इन्सेफलाइटिसविरुद्धको खोपलाई अनिवार्य रूपमा बालबालिकालाई १२ महिनाको उमेरमा लगाउन सल्लाह दिइएको छ।

रोकथामका उपायहरू

लामखुट्टेको टोकाइबाट बच्नका लागि लामो बाहुलाको कपडा लगाउने, घर वरपरको सरसफाइमा ध्यान दिने, र लामखुट्टे प्रजनन हुनसक्ने स्थानहरूको व्यवस्थापन गरिनुपर्छ। खोपको प्रयोगले यो भाइरसको जोखिमलाई धेरै हदसम्म घटाउन सकिन्छ। 

संक्रामक रोगको जोखिम बढ्दा किन सतर्कता आवश्यक?

मानसुनको समयमा लामखुट्टेको वृद्धि हुने हुँदा संक्रामक रोगहरूको जोखिम धेरै नै बढ्छ। फोहोर पानी जम्ने, बाढी आउनु, र ढलको निकास नहुने अवस्थाले लामखुट्टेको वृद्धि गर्न बल पुर्‍याउँछ। त्यसैले, सरसफाइमा ध्यान दिनु, र जोखिमयुक्त क्षेत्रमा विशेष सतर्कता अपनाउनु आवश्यक हुन्छ। 

जापानीज इन्सेफलाइटिसबाट बच्न जनचेतना, खोप, र लामखुट्टेको टोकाइबाट जोगिनु अत्यन्तै महत्त्वपूर्ण छ। समयमै सही कदम नचालिएमा यो रोगले गम्भीर समस्या निम्त्याउन सक्छ। 

• Jigyasa media