काठमाण्डौ ।नेपालमा हरेक वर्ष चट्याङका कारण जनधनको क्षति हुने गरेको छ। विशेषगरी मनसुनको समयमा चट्याङ पर्ने सम्भावना उच्च रहन्छ। अप्रत्यासित रुपमा हुने यो प्राकृतिक घटना ज्यानमारा साबित हुनसक्छ। त्यसैले चट्याङबारे जानकारी राख्नु र आवश्यक सावधानी अपनाउनु अत्यन्त आवश्यक छ।

चट्याङ के हो?

चट्याङ भनेको आकाशमा हुने विद्युतीय डिस्चार्ज हो। मेघ गर्जनको बेलामा बादलभित्र वा बादल र पृथ्वीबीच हुने विद्युत् प्रवाहलाई चट्याङ भनिन्छ। यो अत्यन्तै उच्च तापक्रम र उर्जा बोकेको हुन्छ, जसले मानवीय क्षति, घरमा आगलागी तथा बिजुली उपकरणमा क्षति पुर्‍याउन सक्छ।

चट्याङ पर्दा के गर्ने?

यदि चट्याङ परिरहेको छ भने निम्न सावधानी अपनाउनुहोस्:

१. सुरक्षित स्थान खोज्नुहोस्

घरभित्र छिर्नुहोस् र खिड्की, ढोका बन्द गर्नुहोस्।

यदि घरभित्र जान सम्भव छैन भने सबभन्दा नजिकको सुरक्षित भवनमा जानुहोस्।

२. बिजुलीका उपकरणबाट टाढा रहनुहोस्

टेलिभिजन, फ्रिज, मोबाइल फोन चार्जिङमा राख्नुभएको छ भने तत्काल निकाल्नुहोस्।

बिजुलीको तार, पंखा, धातुका वस्तुहरूबाट टाढा बस्नुहोस्।

३. खुला ठाउँमा हुनुहुन्छ भने सुरक्षित बस्ने उपाय अपनाउनुहोस्

ठूलो र अग्ला रूखमुनि नबस्नुहोस्।

ठाडो भएर नबस्नुहोस्, सकेसम्म घुँडामा हात राखेर टाउको भुइँतिर झुकाउनुहोस्।

४. सवारीसाधनभित्र हुनुहुन्छ भने सावधानी अपनाउनुहोस्

कार, बस वा ट्रकजस्ता धातुका सवारीसाधनभित्र हुनुहुन्छ भने झ्याल बन्द गर्नुहोस्।

गाडीभित्र सुरक्षित रहने भए तापनि स्टेरिङ वा ढोकामा हात नराख्नुहोस्।

५. पानी वा हिलोमा उभिनु हुँदैन

पानी विद्युतीय करेन्ट सञ्चार गर्ने भएकाले पोखरी, नदी, तलाउ नजिक नजानुहोस्।

भिजेको जमीनमा नबस्नुहोस् र खुट्टा अग्लो ठाउँमा राख्नुहोस्।

चट्याङ पर्दा के नगर्ने?

चट्याङबाट जोगिन निम्न कुराहरू नगर्नुहोस्:

१. मोबाइल फोन प्रयोग नगर्नुहोस्

चट्याङ परिरहेको बेला मोबाइल फोन प्रयोग गर्दा खतरा बढ्न सक्छ, विशेषगरी यदि फोन चार्जमा छ भने।

२. खुला मैदान वा खेतमा काम नगर्नुहोस्

खेत, चौर, र खाली मैदानमा बस्दा वा उभिँदा चट्याङ पर्ने सम्भावना उच्च हुन्छ।

३. रूखमुनि नबस्नुहोस्

धेरैजसो चट्याङ रूखमा पर्दछ, जसले चट्याङको प्रभाव सोझै तपाईंलाई लाग्न सक्छ।

४. धातुका सामानहरू नछुनुहोस्

रेलिङ, पोल, तार जस्ता धातुका वस्तुहरू चट्याङको लागि प्रवाहक बन्छन्।

५. गाडीको बाहिरी भाग वा छतमा नबस्नुहोस्

गाडीको छतमा बस्नु वा बाहिर निस्किनु चट्याङको जोखिम बढाउँछ।

चट्याङबाट जोगिन दीर्घकालीन उपायहरू

घरमा चट्याङ निरोधक यन्त्र (Lightning Rod) जडान गर्ने

खेतबारी वा खुला ठाउँमा बिजुलीबाट सुरक्षित आश्रय स्थल निर्माण गर्ने

विद्यालय, अस्पताल, सरकारी भवनहरूमा चट्याङ निरोधक प्रणाली राख्ने

बिजुलीका तारहरूलाई राम्रोसँग भूमिगत वा सुरक्षित तरिकाले व्यवस्थापन गर्ने

चट्याङ पीडितलाई के गर्ने?

यदि कोही चट्याङबाट प्रभावित भएका छन् भने:

तत्काल १०२ (एम्बुलेन्स सेवा) वा नजिकको स्वास्थ्य संस्थालाई खबर गर्ने।

बिरामीलाई सुख्खा ठाउँमा लैजाने र प्राथमिक उपचार दिने।

नाडी जाँच गर्ने, यदि श्वासप्रश्वास बन्द भएको छ भने सिपिआर (CPR) दिने।

अस्पताल पुर्याउने बेलासम्म पीडितलाई न्यानो राख्ने।

चट्याङ एक घातक प्राकृतिक विपत्ति हो, जसबाट सचेतना, पूर्वसावधानी र सही व्यवस्थापनले जोगिन सकिन्छ। चट्याङ परेको बेलामा सुरक्षित स्थान खोज्ने, बिजुली उपकरणबाट टाढा बस्ने, खुला ठाउँ वा धातुबाट टाढा रहनेजस्ता उपाय अपनाउँदा जीवन र सम्पत्तिको सुरक्षा गर्न सकिन्छ।

सचेत रहौँ, सुरक्षित रहौँ!

• Jigyasa media