(जिज्ञासा नेपाल / काठमाडौँ, कात्तिक ३, २०८२ सोमबार)

यमपञ्चक अर्थात् तिहार पर्वको तेस्रो दिन आज देशभर कुकुर तिहार हर्षोल्लासका साथ मनाइँदैछ।

निष्ठा, सुरक्षा र विश्वासका प्रतीक कुकुरलाई पूजा–आराधना गरी मीठा परिकार खान दिएर यो पर्व मनाउने परम्परा शताब्दीयौँदेखि चलिआएको छ।

सामान्यतया कुकुर तिहार यमपञ्चकको दोस्रो दिन पर्छ, तर यस वर्ष तिथिको घटबढका कारण तेस्रो दिन परेको नेपाल पञ्चाङ्ग निर्णायक विकास समितिले जनाएको छ। समितिका सदस्य एवं वाल्मीकि विद्यापीठका धर्मशास्त्र विभाग प्रमुख प्रा.डा. देवमणि भट्टराईका अनुसार, सूर्योदयकालमा चतुर्दशी परेका दिन कुकुर तिहार र नरक चतुर्दशी मनाउनुपर्ने शास्त्रीय आधारका कारण यस वर्ष आजको दिन पूजायोग्य भएको हो।

धर्मशास्त्रविद् प्रा. तोयराज नेपालका अनुसार, कार्तिक कृष्ण चतुर्दशीका दिन कुकुरलाई मीठा परिकार खान दिए यमराजका द्वारपाल श्याम र सबल नामका कुकुरले यमलोक जाँदा बाटो खुलाइदिन्छन् भन्ने धार्मिक विश्वास छ। त्यसैले आजको दिन कुकुरलाई पूजा गरेर सम्मान गर्ने चलन रहिआएको हो।

वैवस्वतः मन्वन्तरका धर्मराज युधिष्ठिरलाई स्वर्गारोहण यात्रामा साथ दिने कुकुरको कथा पनि कुकुर तिहारसँग जोडिएको छ। कुकुरलाई आज्ञापालक, सुरक्षामा निष्ठावान् र घरपालुवा साथीको रूपमा पूजनीय मानिन्छ।

🌸 नरक चतुर्दशीको पनि आजै पूजन

आजको दिन नरक चतुर्दशी पनि हो। बिहानै अरुणोदयकालमा तीर्थ, नदी वा तलाउमा स्नान गरी तर्पण गर्ने, दक्षिण फर्काएर यमदीप बाल्ने र “नरके बगाउने” परम्परा आजकै दिन पालना गरिन्छ।

धर्मशास्त्रविद्हरूका अनुसार यसरी बत्ती बालेर बगाए मृत्युपश्चात् नरकको दर्शन गर्नु नपर्ने विश्वास छ।

🌿 स्वास्थ्य र आयुका लागि पनि प्रतीकात्मक पर्व

यमपञ्चकका पाँचै दिन तिलको तेल लगाएर स्नान गर्ने परम्परा छ। आयुर्वेद चिकित्सक डा. वंशदीप शर्मा खरेलका अनुसार यसो गर्दा शरीर स्वस्थ, छाला स्वच्छ र रोग प्रतिरोधात्मक क्षमता बढ्ने मान्यता छ।

त्यसैले तिहार केवल धार्मिक र सांस्कृतिक पर्व मात्र नभई स्वास्थ्य–सुरक्षाको सन्देश बोकेको पर्व पनि हो।

🐕 आज घर–घरमा कुकुरको सम्मान

देशभर आज बिहानैदेखि घरपालुवा कुकुरहरूलाई फूलमाला, अबिर र टीका लगाएर पूजिन्छ। मीठा खानेकुरा — मासु, दुध, भात, रोटी लगायतका परिकार दिइन्छ। कतिपय स्थानमा प्रहरी कुकुर र सुरक्षा निकायका कुकुरहरूको सामूहिक पूजा कार्यक्रम पनि आयोजना गरिएको छ।

विश्वास, मित्रता र सुरक्षाको प्रतीक बनेको कुकुर तिहार आजको दिन मानवीय करुणा र प्राणीमायाको सुन्दर सन्देशसहित देशभर उल्लासपूर्वक मनाइँदै

छ।

• Jigyasanepal