काठमाडौं – देशमा रोजगारीका अवसर अभावका कारण हजारौं नेपालीले विदेशको बाटो रोजिरहेका छन्। आफ्नो परिवारको खुसी र भविष्यका लागि जोखिम मोलेर पनि देश छोड्ने यी युवाहरू विदेशमा भने सुरक्षा र सम्मानबाट वञ्चित भइरहेका छन्। त्यसमाथि, अनगिन्ती नेपाली कामदारले विदेशमा अकालमै ज्यान गुमाउनु परेको कहालीलाग्दो तथ्यांकले हाम्रो समाजलाई झस्काइरहेको छ।

१६ वर्षमा १४ हजार सपनाहरूको अन्त्य

वैदेशिक रोजगार बोर्डका तथ्यांकअनुसार, पछिल्ला १६ वर्षमा विदेशमा १४ हजार १ सय ४४ नेपालीले ज्यान गुमाइसकेका छन्। चालू आर्थिक वर्षको मंसिर ११ सम्म मात्र ४ सय ७७ जना नेपाली कामदारले विदेशमै प्राण त्यागेका छन्। यो संख्या त केवल वैध रूपमा विदेश गएका कामदारहरूको हो। अवैध रूपमा गएका तथा श्रम स्वीकृति बिना विदेश पुगेकाहरूको संख्या जोड्दा वास्तविक अवस्था अझ भयावह हुने निश्चित छ।

मुख्य कारणहरू: रोग, दुर्घटना र कार्यस्थलको जोखिम

खाडी मुलुकलगायत अन्य क्षेत्रमा कार्यरत नेपाली कामदारको मृत्युका मुख्य कारणहरूमा मुटु सम्बन्धी रोग, सडक दुर्घटना, कार्यस्थलका जोखिमपूर्ण अवस्थाहरू, मिर्गौला र क्यान्सरजस्ता गम्भीर रोगहरू छन्। यी जोखिमहरूको सबैभन्दा ठूलो मार सिपबिहीन र आर्थिक रूपमा कमजोर नेपाली कामदारले बेहोरिरहेका छन्।

अकालको कारक: सिपबिहीन कामदार र श्रम अधिकारको अभाव

सिपबिना खाडी मुलुक र अन्य देशहरूमा जोखिमपूर्ण काममा जाने नेपालीहरूको संख्या निकै ठूलो छ। सस्तो श्रमको खोजीमा रहेका ठूला कम्पनीहरूले नेपाली कामदारको परिश्रमलाई दुरुपयोग गर्दा उनीहरूको जीवन सधैं जोखिममा पर्ने गरेको छ।

सरकारको भूमिका र चुनौतीहरू

सरकारले श्रम स्वीकृति लिएका कामदारका परिवारलाई वैदेशिक रोजगार कल्याणकारी कोषबाट १० लाख रुपैयाँसम्मको क्षतिपूर्ति प्रदान गर्दै आएको छ। तर, यो मात्राले अकालमै ज्यान गुमाएका कामदारका परिवारहरूको पीडा कम गर्न पर्याप्त छैन।

नेपालमा १११ देश संस्थागत रोजगारीका लागि खुला

वर्तमानमा १११ देशहरू संस्थागत रूपमा र १७८ देश व्यक्तिगत रूपमा वैदेशिक रोजगारीका लागि खुला छन्। तथापि, यस्तो रोजगारीमा जाने क्रममा श्रमिकले दुईदेखि तीन हजार रुपैयाँसम्म अनिवार्य रूपमा कल्याणकारी कोषमा योगदान गर्नुपर्ने व्यवस्था छ।

 चेतावनी

विदेशमा गुम्ने यी सपनाहरूले नेपाललाई आर्थिक रूपमा राहत दिइरहे पनि युवाशक्तिको निरन्तर क्षतिले देशको दीर्घकालीन भविष्यलाई गम्भीर असर पुर्याइरहेको छ। यसर्थ, सिपमूलक तालिम, श्रम अधिकारको सुनिश्चितता, र विदेश जाने श्रमिकहरूको सुरक्षामा सरकारले अझ प्रभावकारी नीति अवलम्बन गर्न आवश्यक छ।

विदेशमा अकालमै हराएका यी हजारौं जीवनहरूले अबको पुस्तालाई विदेश जानुअघि सोच्न र आफ्नै देशमा अवसर सिर्जना गर्न प्रेरणा दिन सक्छ। तर, यसको लागि नीतिगत सुधार र ठोसकदम तत्कालै आवश्यक छ।

• Jigyasa media