काठमाडौं । हालका दिनमा हृदयघात (हर्ट एट्याक) नेपालमा मात्र नभई विश्वभरि बढ्दो स्वास्थ्य समस्या बनेको छ। यो ज्यानमारा रोग हो, जसले मानिसको जीवनलाई कुनै पूर्वचेतावनीबिना नै खतरा पुर्याउन सक्छ। डाक्टरहरूका अनुसार हृदयघात मुख्यत: मुटुमा रगत आपूर्ति गर्ने धमनीहरूमा अवरोध आएर हुने गर्छ। यस्तो समस्या जीवनशैली, खानपान र आनुवंशिक कारणले बढ्ने गरेको छ।
हृदयघात के हो ?
हृदयघात भनेको मुटुमा रगत प्रवाह रोकिएपछि हुने एक स्वास्थ्य समस्या हो। मुटुमा रगत र अक्सिजनको प्रवाह बन्द हुँदा मुटुको कोषिकाहरू मर्न थाल्छन्। यो अवस्थामा यदि तत्काल उपचार नगरेमा बिरामीको मृत्यु हुनसक्छ।
हृदयघातका मुख्य कारणहरू
डाक्टरहरूका अनुसार हृदयघात निम्न कारणहरूले हुन्छः
1. धमनीहरूमा चिल्लो जम्ने (एथेरोस्क्लेरोसिस): मुटुमा रगत आपूर्ति गर्ने धमनीहरूमा कोलेस्ट्रोल जम्दा रगतको प्रवाह बन्द हुन्छ।
2. उच्च रक्तचाप: उच्च रक्तचापले मुटुमा अनावश्यक दबाब पारेर धमनी च्यातिन सक्छ।
3. धुम्रपान र मद्यपान: नियमित धुम्रपान र मद्यपानले धमनीहरू कमजोर बनाउँछ।
4. मोटोपन: मोटोपनले शरीरमा कोलेस्ट्रोलको मात्रा बढाएर धमनी अवरोध गराउँछ।
5. तनाव र मानसिक दबाब: दीर्घकालीन तनावले मुटुको कार्यक्षमतामा असर पार्छ ।
6. आनुवंशिक प्रभाव: परिवारमा हृदयघातको इतिहास भएकाहरूमा यसको जोखिम बढी हुन्छ।
7. अस्वस्थ खानपान: जंक फूड, चिल्लो तथा नुनिलो खाना मुटुको स्वास्थ्यका लागि हानिकारक हुन्छ।
हृदयघातका लक्षणहरू
1. छातीमा अचानक तेज दबाब वा दुखाइ।
2. बायाँ हात, गर्दन, र जबडामा दुखाइ फैलिनु।
3. सास फेर्न गाह्रो हुनु।
4. चक्कर लाग्नु वा बेहोस हुनु।
5. पखाला, वान्ता वा अत्यधिक पसिना आउनु।
हृदयघातबाट बच्ने उपायहरू
डाक्टरहरूले हृदयघातबाट बच्नका लागि निम्न उपायहरू अपनाउन सुझाव दिएका छन्:
1. स्वस्थ जीवनशैली अपनाउने: नियमित व्यायाम र स्वस्थ खानपानले मुटुलाई बलियो बनाउँछ।
2. धुम्रपान र मद्यपान त्याग्ने: यी दुबैले मुटुको स्वास्थ्यमा गम्भीर असर पुर्याउँछ।
3. रक्तचाप र कोलेस्ट्रोल नियन्त्रणमा राख्ने: नियमित स्वास्थ्य जाँच गरी रगतमा कोलेस्ट्रोल र रक्तचापको मात्रा नियन्त्रण गर्ने।
4. तनाव व्यवस्थापन: योग, ध्यान र पर्याप्त आरामले तनाव कम गर्न मद्दत गर्छ।
5. औषधि सेवन: हृदयको स्वास्थ्यका लागि डाक्टरले दिएका औषधि नियमित सेवन गर्ने।
6. तुरुन्त उपचार खोज्ने: लक्षण देखिएलगत्तै अस्पताल जानु आवश्यक छ।
हृदयघात हुँदा के गर्ने ?
डाक्टरहरूका अनुसार हृदयघातको समयमा तत्काल अपनाउनुपर्ने उपायः
बिरामीलाई शान्त राख्दै तुरुन्त नजिकैको अस्पताल लैजानु।
बिरामीलाई निहुरोमा बसाएर सास फेर्न सहज बनाउनु।
यदि उपलब्ध छ भने च्युइएबल एस्पिरिन दिनु।
कुनै पनि ढिलाइ नगरी मुटु विशेषज्ञको उपचार गराउनु।
डाक्टरहरूको विशेष सुझाव
वरिष्ठ मुटु रोग विशेषज्ञ डा. सन्देश भट्टराईका अनुसार, "हृदयघात जस्तो गम्भीर समस्याबाट बच्न जीवनशैलीमा सुधार, नियमित स्वास्थ्य परीक्षण र तनावमुक्त जीवन महत्वपूर्ण छ। बिरामीको पहिलो एक घण्टा ‘गोल्डेन आवर’ हो। यस अवधिमा उपचार गरे बिरामीको जीवन बच्न सक्छ ।
हृदयघात जस्तो समस्या रोकथाम गर्न सकिने स्वास्थ्य समस्या हो, यदि जीवनशैली र खानपानमा ध्यान दिन सकियो भने। नियमित व्यायाम, स्वस्थ आहार, धुम्रपानबाट परहेज र समयमै स्वास्थ्य जाँच गरे
र यसबाट जोगिन सकिन्छ। यदि लक्षण देखिएमा तत्काल विशेषज्ञको सल्लाह लिनु सबैभन्दा महत्वपूर्ण हो।
- Jigyasa media
