काठमाडौँ, कात्तिक २, २०८२।

आज देशभर काग तिहार अर्थात् यमपञ्चकको पहिलो दिन भक्तिभाव र उल्लासका साथ मनाइँदैछ। प्रत्येक वर्ष कार्तिक कृष्ण त्रयोदशीका दिन मनाइने यो पर्वमा बिहानै यमराजका दूतका रूपमा मानिने कागलाई पूजा गरी मीठोमीठो खानेकुरा अर्पण गर्ने चलन रहिआएको छ।

नेपाल पञ्चाङ्ग निर्णायक विकास समितिका अध्यक्ष प्रा. शम्भुप्रसाद ढकाल का अनुसार शास्त्रसम्मत गणनाअनुसार आज आइतबार सूर्योदयकालमै त्रयोदशी तिथि परेकाले यही दिन काग तिहार मनाउनुपर्ने निर्णय गरिएको हो।

🕊️ काग — यमराजका दूत

शास्त्रीय मान्यताअनुसार यमराजले लोकका समाचार कागमार्फत् सुन्ने भएकाले कागलाई यमदूत मानिन्छ। लोकविश्वासमा पनि काग घर वरपर आई कराउँदा शुभ समाचार आउने जनविश्वास रहिआएको छ। त्यसैले आजका दिन मानिसहरू बिहानै उठेर घरआँगनमा दही–भात, सेलरोटी, र मीठा पकवान राखेर कागलाई अर्पण गर्छन्।

संस्कृत शास्त्रमा भनिएको छ — ‘काकेन दधि भक्षितम्’, अर्थात् कागलाई दही–भात प्रिय लाग्ने भएकाले आज उसलाई दहीभात खुवाएमा यमराजसमक्ष राम्रो सन्देश पुग्ने विश्वास गरिएको छ।

🛕 विशेष पूजाआराधना

आजको दिन देशका विभिन्न मन्दिरहरूमा विशेष पूजाआराधना हुँदैछ। कागेश्वरी मनोहरा नगरपालिका–१ स्थित कागेश्वरी महादेव मन्दिर र हनुमानढोकास्थित कागेश्वरी मन्दिरमा भक्तजनको भीड लागेको छ। यी मन्दिरहरूमा कागको प्रतीकात्मक मूर्तिलाई पूजा गर्ने र यमराजको कृपा प्राप्तिको कामना गर्ने परम्परा छ।

🪔 यमदीप दान र धार्मिक विश्वास

तिहार केवल प्रकाशको पर्व होइन, यसमा धर्म, कर्म र यमराजसँग सम्बन्धित आध्यात्मिक भाव पनि जोडिएको छ। शनिबार साँझदेखि नै परिवारका नाममा यमदीप दान सुरु भएको छ।

शास्त्रअनुसार दीप दक्षिणतर्फ फर्काएर दान गर्नुपर्छ, जसले यमयातनाबाट मुक्ति दिलाउने विश्वास गरिन्छ।

💰 धनतेरससँगै यमपञ्चकको प्रारम्भ

यस वर्ष तिथिको घटबढका कारण यमपञ्चक शनिबार बेलुकीदेखि नै सुरु भएको हो। शनिबारकै दिन धनतेरस (धनत्रयोदशी) पर्व पनि मनाइयो — जसमा सुन, चाँदी, तामाका भाँडाकुँडा वा गरगहना किन्ने धार्मिक परम्परा छ। मान्यता अनुसार यस दिन गरगहना किन्ने घरमा देवी लक्ष्मी स्थिर भएर बस्छिन्।

• Jigyasanepal