काठमाडौँ, । बडादसैँ तथा नवरात्रको आठौँ दिन आज महाअष्टमी पर्व मनाइँदै छ। यस अवसरमा नवदुर्गामध्ये आठौँ स्वरूप महागौरी देवीको विधिपूर्वक पूजा–आराधना गरिँदै छ। दसैँघर तथा पूजाकोठामा देवीको पूजा गर्ने, दुर्गा सप्तशती पाठ गर्ने र शक्तिपीठ तथा देवी मन्दिरमा दर्शनका लागि जाने परम्परा छ।

वैदिक सनातन परम्पराअनुसार आश्विन शुक्ल अष्टमीका दिन महागौरीको आराधना गरिन्छ। महागौरीलाई शान्त, सौम्य र पवित्रताको प्रतीकका रूपमा वर्णन गरिएको छ। धार्मिक मान्यताअनुसार सेतो वृषभमा सवार, श्वेत वस्त्र धारण गरेकी र उज्यालो वर्ण भएकी देवी महागौरीको पूजा गर्दा सुख, शान्ति, समृद्धि तथा मनोकामना पूरा हुने विश्वास गरिन्छ।

महागौरी देवीको धार्मिक महत्त्व

नवदुर्गाका नौ स्वरूपमध्ये महागौरी आठौँ देवी हुन्। धार्मिक कथनअनुसार कठोर तपस्याका कारण देवी पार्वतीको शरीर कालो भएको र भगवान् शिवले गङ्गाजलले स्नान गराएपछि उनको वर्ण गौर भएको प्रसङ्ग महागौरी स्वरूपसँग जोडिन्छ। यो कथा धार्मिक परम्परा र आस्थामा आधारित छ।

महागौरीलाई चार हात भएकी देवीका रूपमा चित्रण गरिन्छ। उनका हातमा त्रिशूल र डमरु रहने तथा अन्य दुई हातले अभय र वरद मुद्रा प्रदर्शन गर्ने धार्मिक वर्णन पाइन्छ। भक्तजनले देवीको आराधनामार्फत दुःख–कष्टबाट मुक्ति, पारिवारिक सुख र जीवनमा सकारात्मकताको कामना गर्छन्।

नवरात्रमा नवदुर्गाको पूजा

नवरात्रको पहिलो दिन घटस्थापना गरी दसैँघर तथा पूजाकोठामा जौको जमरा राखेसँगै नवदुर्गाको पूजा सुरु गरिन्छ। क्रमशः शैलपुत्री, ब्रह्मचारिणी, चन्द्रघण्टा, कुष्माण्डा, स्कन्दमाता, कात्यायनी, कालरात्रि र महागौरीको पूजा गरिन्छ। नवौँ दिन सिद्धिदात्री देवीको आराधना गर्ने परम्परा छ।

नवरात्रका अवसरमा घटस्थापना गरिएको स्थानमा दुर्गा सप्तशती अर्थात् चण्डी, देवीभागवत तथा विभिन्न देवी स्तोत्र पाठ गरिन्छ। भक्तजनले व्रत बस्ने, दीप प्रज्वलन गर्ने र पूजाआजा गर्दै देवीको आशीर्वाद लिने गर्छन्।

महाअष्टमीका दिन विभिन्न स्थानमा विशेष पूजा, हवन तथा कुलपरम्पराअनुसारका धार्मिक अनुष्ठान गरिन्छन्। कतिपय परिवारमा महाअष्टमीका अवसरमा कुलदेवताको पूजा र बलिसम्बन्धी परम्परा पनि रहिआएको छ। यस्ता विधि समुदाय, स्थान र पारिवारिक मान्यताअनुसार फरक हुन्छन्।

शक्तिपीठमा भक्तजनको चहलपहल

नवरात्रसँगै देशभरका शक्तिपीठ तथा देवी मन्दिरमा दर्शन र पूजाआराधना गर्ने भक्तजनको चहलपहल बढ्ने गर्छ। काठमाडौँ उपत्यकासहित विभिन्न जिल्लाका देवी मन्दिरमा भक्तजनले धार्मिक विधिअनुसार पूजा गर्दै दसैँको सुख, शान्ति र समृद्धिको कामना गर्छन्।

महाअष्टमीपछि महानवमी र विजयादशमीका धार्मिक तथा सांस्कृतिक गतिविधि सम्पन्न गरिन्छन्। विजयादशमीका दिन मान्यजनबाट टीका, जमरा र आशीर्वाद ग्रहण गर्ने परम्परा छ। त्यसपछि कोजाग्रत पूर्णिमासम्म टीका लगाउने चलनअनुसार नेपाली समाजमा बडादसैँको उत्सव जारी रहन्छ।

नवरात्र देवीशक्तिको उपासना मात्र नभई परिवारको पुनर्मिलन, सामाजिक सद्भाव र सांस्कृतिक परम्परालाई निरन्तरता दिने पर्वका रूपमा पनि स्थापित छ।