काठमाडौं, ४ कात्तिक। बडादसैँको मुख्य दिन विजयादशमी आज देशभर श्रद्धा, आस्था र पारिवारिक उल्लासका साथ मनाइँदै छ। नवदुर्गाको प्रसादका रूपमा रातो टीका र जमरा ग्रहण गर्दै मान्यजनबाट आशीर्वाद लिने परम्पराअनुसार घरघरमा दसैँको रौनक छाएको छ।

नेपाल पञ्चाङ्ग निर्णायक विकास समितिले सार्वजनिक गरेको समयअनुसार आज बिहान ८ बजेर ४९ मिनेटपछि देवी विसर्जन गरी टीका लगाउन सकिनेछ। शुभ साइत कुरेर टीका लगाउन चाहनेका लागि बिहान १० बजेर २६ मिनेटको समय उत्तम रहेको जनाइएको छ।

साइतकै प्रतीक्षामा बस्नुपर्छ भन्ने छैन

दसैँमा टीका लगाउने समयलाई लिएर कतिपयमा अन्योल देखिए पनि परम्पराअनुसार देवी विसर्जनपछि मान्यजनबाट टीका र जमरा ग्रहण गर्न सकिन्छ। विशेष साइतमा टीका लगाउन चाहनेले समितिले तोकेको समय रोज्न सक्छन्। तर पारिवारिक परिस्थिति, यात्राको बाध्यता वा टाढा रहेका आफन्तसँग भेटघाट गर्नुपर्ने अवस्थाले गर्दा निर्धारित साइतमा टीका लगाउन नसकिए पनि अनावश्यक चिन्ता लिनु नपर्ने धार्मिक जानकारहरूको भनाइ छ।

नेपाल पञ्चाङ्ग निर्णायक विकास समितिका पूर्वसदस्य प्रा.डा. देवमणि भट्टराईका अनुसार दसैँको दिन मान्यजनबाट टीका तथा प्रसाद ग्रहण गर्दा साइत छुट्ने विषयमा धेरै अन्योलमा पर्नु आवश्यक छैन। बिहान घाम झुल्किएपछि परम्पराअनुसार टीका लगाएर आफन्तकहाँ जान सकिने उनको सुझाव छ।

टीका लगाउँदा दिशासम्बन्धी परम्परा

धार्मिक मान्यताअनुसार दसैँको टीका लगाउँदा टीका थाप्ने व्यक्ति पश्चिमतर्फ र लगाइदिने व्यक्ति पूर्वतर्फ फर्किने परम्परा रहेको नेपाल पञ्चाङ्ग निर्णायक विकास समितिले जनाएको छ। यद्यपि ठाउँ, परिवार र समुदायअनुसार टीका लगाउने विधि तथा चलनमा केही भिन्नता पाइन्छ।

दक्षिण दिशा पितृकार्यसँग जोडिने भएकाले टीका लगाउँदा दक्षिण फर्किन नहुने धार्मिक मान्यता पनि प्रचलित छ। तर टीका लगाउने दिशाभन्दा पनि पारिवारिक परम्परा र विधिअनुसार पर्व मनाउने चलनलाई महत्त्व दिइन्छ।

कलशको जल, जमरा र कुलदेवताको पूजा

विजयादशमीमा टीका लगाउनुअघि देवी विसर्जन गर्ने र त्यसपछि पूजा विधि अघि बढाउने परम्परा छ। घरमा स्थापना गरिएको कलशको जललाई पवित्र मानी त्यसबाट अभिषेक गर्ने, इष्टदेवता तथा कुलदेवताको स्मरण गर्ने र जमरा काट्ने चलन छ।

कतिपय परिवारमा सुरुमा कुलदेवता र पितृदेवताका लागि टीका चढाउने तथा घरको मूल ढोकामा टीका लगाउने परम्परा पनि छ। त्यसपछि गुरु–पुरोहित वा घरका ज्येष्ठ सदस्यबाट टीका र जमरा ग्रहण गरिन्छ। मान्यजनबाट आशीर्वाद लिने र परिवारका सदस्यबीच शुभकामना साटासाट गर्ने यस पर्वको मुख्य विशेषता हो।

आशीर्वाद र पारिवारिक पुनर्मिलनको पर्व

विजयादशमी धार्मिक अनुष्ठानमा मात्र सीमित पर्व होइन। रोजगारी, अध्ययन र अन्य कारणले घरबाट टाढा रहेका परिवारका सदस्यहरू एकै ठाउँमा भेला हुने, ज्येष्ठ सदस्यबाट आशीर्वाद लिने र आपसी सम्बन्ध नवीकरण गर्ने अवसर पनि हो।

टीका र जमरासँगै सुख, शान्ति, दीर्घायु तथा समृद्धिको कामना गरिने यस पर्वले परिवार र समाजमा सद्भावको सन्देश दिन्छ। निर्धारित साइतमा टीका लगाउनु धार्मिक परम्पराको एउटा पक्ष भए पनि आपसी सम्मान, आत्मीयता र आशीर्वादको आदानप्रदान विजयादशमीको महत्त्वपूर्ण पक्षका रूपमा रहँदै आएको छ।

• Jigyasanepal