काठमाण्डौ ।

आज पुस ६, २०८१,( डिसेम्बर २१) खगोलीय हिसाबले विशेष महत्त्व राख्ने दिन हो। वैज्ञानिकहरूको अध्ययनअनुसार, यस दिन पृथ्वीले आफ्नो दुरीमा घुम्नका लागि सामान्यभन्दा अलिकति कम समय लिन्छ। पृथ्वीको गति र समयका यी परिवर्तनहरू हाम्रो प्रकृतिमा थोरै मात्र प्रभाव पार्ने भए पनि खगोलशास्त्र र विज्ञानमा यसको गहिरो अध्ययन हुन्छ।

पृथ्वीको गति र यसको महत्त्व

पृथ्वीले आफ्नै दुरीमा २४ घण्टाको अवधिमा एक फन्को पूरा गर्छ। तर कहिलेकाहीँ गुरुत्वाकर्षण शक्ति, चन्द्रमा र सूर्यको प्रभाव, र पृथ्वीको आन्तरिक गतिविधिले गर्दा यसको गति धेरै कम परिवर्तन हुन सक्छ। यस्ता परिवर्तनले समयका सूक्ष्म भिन्नताहरू जन्माउँछ।

पुस ६ को दिन पृथ्वीले आफ्नो दुरीमा घुम्न सामान्यभन्दा केही छिटो हुने तथ्यले यस दिनलाई खगोलीय दृष्टिकोणबाट विशेष बनाएको छ। वैज्ञानिकहरूका अनुसार, यस्ता घटना पृथ्वीको भूगर्भीय र खगोलीय गतिविधिहरूको सूचक हुन्।

वैज्ञानिक दृष्टिकोण

यस घटनाका कारण पृथ्वीको गुरुत्वाकर्षण प्रणाली, जलवायु परिवर्तन, र चुम्बकीय क्षेत्रमाथि पर्ने प्रभावको गहिरो अध्ययन भइरहेको छ। यस्ता सानो परिवर्तनले दीर्घकालीन रूपमा हाम्रो प्रकृतिमा कुनै ठूला प्रभाव पार्न सक्ने सम्भावना भने न्यून छ।

यस्तो किन हुन्छ?

पृथ्वीको ध्रुवीय क्षेत्रमा हुने आइसकैप मेल्टिङ, भूकम्पीय गतिविधि, र समुद्री लहरहरूको गति परिवर्तनले पनि पृथ्वीको घुमाई गति प्रभावित हुन सक्छ।

आजको दिन हामी सामान्य रूपमा बिताउने भए पनि खगोलीय वैज्ञानिकहरूका लागि यो अध्ययनको महत्वपूर्ण समय हो। पृथ्वीको यो विशेषता हाम्रो ब्रह्माण्ड र यसको गतिविधिबारे अझ गहिरो बुझाइको स्रोत बन्नेछ ।

छोटो दिन हुनुको कारण पृथ्वीको अक्षीय झुकाव र यसको सूर्यको परिक्रमा हो। यहाँ मुख्य कारणहरू छन्:

१. पृथ्वीको अक्षीय झुकाव (Axial Tilt):

पृथ्वीको अक्ष झन्डै 23.5 डिग्रीले झुकेको छ। यो झुकावले गर्दा सूर्यको प्रकाश वर्षभर पृथ्वीमा असमान रूपमा पर्छ। जाडो महिनामा उत्तर गोलार्द्ध सूर्यबाट टाढा हुन्छ, जसका कारण दिन छोटो र रात लामो हुन्छ।

२. सूर्यको झुकाव:

जाडो महिनामा सूर्यले आकाशमा कम कोण बनाउँछ। यसले गर्दा सूर्यको प्रकाश पृथ्वीको सतहमा कम समयसम्म रहन्छ, र दिन छोटो महसुस हुन्छ।

३. सूर्यको परिक्रमा (Orbit):

पृथ्वीको सूर्यको परिक्रमा गोलो नभई दीर्घवृत्ताकार (elliptical) छ। यो परिक्रमाले पृथ्वीको केही भागमा सूर्यको प्रकाश कम समयसम्म पुग्ने अवस्था बनाउँछ।

४. डीसम्बर संक्रान्ति (Winter Solstice):

उत्तर गोलार्द्धमा हिउँदको संक्रान्ति (प्रायः डिसेम्बर २१/२२ मा) दिनको अवधि सबैभन्दा कम हुने समय हुन्छ ।

छोटो दिन प्राकृतिक खगोलीय प्रक्रियाको परिणाम हो, जसले पृथ्वीको मौसम प्रणाली र जैविक चक्रलाई असर गर्दछ।

• Jigyasa media