काठमाण्डौ ।

बाला चतुर्दशी हिन्दू धर्ममा मनाइने एक पवित्र चाड हो, जसले दिवंगत आत्माहरूको शान्ति र मुक्तिका लागि विशेष महत्त्व राख्छ। यो पर्व विशेषगरी कार्तिक महिनाको शुक्ल पक्षको चतुर्दशी तिथिमा मनाइन्छ। यस दिन सत बीज छर्ने परम्पराले धर्म, परोपकार, र प्राकृतिक संरक्षणलाई पनि जोड दिएको छ।

बाला चतुर्दशीको धार्मिक महत्त्व

बाला चतुर्दशी दिवंगत पितृहरूको सम्झनामा मनाइन्छ। यो दिन सत बीज (सात प्रकारका अन्नका बीउ) छर्दा पितृहरूले मुक्ति पाउने विश्वास गरिन्छ। बाला चतुर्दशीको पूजा र सत बीज छर्ने परम्पराले व्यक्तिगत धर्म पालन मात्र नभई पर्यावरण संरक्षणलाई पनि महत्व दिन्छ।

सत बीज छर्ने परम्परा

सत बीज (गहुँ, जौ, धान, मकै, तोरी, चना, मास) सात प्रकारका अन्नहरू हुन्, जसलाई बिहान सबेरै नदी, खोला, वा जङ्गलको बाटोमा छरिन्छ। यो कार्यले दिवंगत आत्माहरूको तृप्ति हुन्छ भन्ने मान्यता छ।

सत बीज छर्ने विधि

१. तयारी:

पूजाका लागि सात प्रकारका अन्न तयार गरिन्छ।

चोखो शरीर र मनसहित यो कर्म गर्नुपर्छ।

२. पूजा:

अघिल्लो दिन साँझ शिवालय वा नजिकको धार्मिक स्थलमा दीप प्रज्वलन गरी पितृहरूको नाममा पूजा गरिन्छ।

दिवंगत आत्माहरूको शान्तिका लागि महादेवसँग प्रार्थना गरिन्छ।

३. बीज छर्ने प्रक्रिया:

बिहान सबेरै उठेर स्नान गरी, सत बीज बोकेर नजिकको जङ्गल वा तीर्थस्थलमा जानुपर्छ।बाटो हिँड्दै विभिन्न स्थानमा ती अन्नहरू छर्दै हिँड्नुपर्छ।

पूजा विधि

१. स्नान र शुद्धिकरण:

बिहान सबेरै स्नान गरी चोखो कपडा लगाउने।

२. शिवको पूजा:

महादेवको मूर्ति वा शिवलिंगमा जल, अक्षता, र फूल अर्पण गर्ने।

बेलपत्र चढाई ओम नमः शिवाय मन्त्र जप्ने।

३. पितृ तर्पण:

दिवंगत पितृहरूको नाममा तर्पण र दान गर्ने।

ब्राह्मणहरूलाई भोजन गराउने।

बाला चतुर्दशीको किम्बदन्ती

किम्बदन्ती अनुसार, कुनै समय बल नामका एक व्यक्ति चोरी-डकैती गरी पापको जीवन बाँचिरहेका थिए। पछि उनले आफ्नो गल्ती महसुस गरी महादेवको आराधना गरे। आफ्नो पापकर्मबाट मुक्ति पाउन, उनले सात प्रकारका अन्नहरू छर्दै दिवंगत आत्माहरूको शान्तिका लागि पूजा गरे। महादेवले उनलाई पापबाट मुक्त गरी मुक्ति प्रदान गरे। यही कारणले यस चाडलाई बाला चतुर्दशी भनिन्छ।

L

आधुनिक सन्देश

बाला चतुर्दशीले धर्म र परम्पराको संरक्षण मात्र होइन, प्रकृति र मानवताको सम्बोधन पनि गर्छ। सत बीज छर्ने परम्पराले जैविक विविधताको महत्वलाई उजागर गर्छ। यो चाडले दया, करुणा, र परोपकारलाई प्रोत्साहन गर्दै वातावरणीय सन्तुलनको सन्देश पनि दिन्छ।“आफ्ना दिवंगत प्रियजनहरूको सम्झनामा धार्मिक कार्य गर्नाले हाम्रो आन्तरिक शान्ति प्राप्त हुन्छ। बाला चतुर्दशीको यो पर्वले सन्देश दिन्छ— प्रकृतिको रक्षा गर्नु र धार्मिक आस्थालाई बलियो बनाउनु हाम्रो कर्तव्य हो।”

• Jigyasa media