शनिबार, साउन ३१, २०८२

आज साउन महिनाको कृष्णपक्ष अष्टमी तिथिमा शहीद दिवस मात्र होइन, भगवान् श्रीकृष्णको अवतरण पर्व—जन्माष्टमी पनि धूमधामका साथ परेको छ। यो पर्व धर्म, दर्शन र संस्कृति तीनैको संगम हो—जहाँ प्रेम, भक्ति र धर्मको विजय दिवस मनाइन्छ। यहाँ प्रस्तुत छ यसको महिमा, महत्व र हाम्रो सांस्कृतिक उत्तराधिकार —

२१ औँ सताब्दीको अद्भुत आवधि

भगवान कृष्णको जन्म अंशतः भने ‘अवलोकनयोग पुस्तक’—Bhagavata Purana मा मानिन्छ, जहाँ अद्भुत घटनाहरूले यो दिनलाई पवित्र ठहर गर्छ। जन्माष्टमीले धर्म र अधर्मको संग्रामलाई अन्त्य गर्दै आदर्शको स्थापना भएको दिनको रूपमा मनाइन्छ। धर्म, कर्म र प्रेममार्फत जीवनको मार्गदर्शन गर्ने कृष्णका शिक्षालाई स्मरण गराउने यो पर्वले बाइबलभन्दा विराट आध्यात्मिकता बोकेको छ। 

नेपालको सांस्कृतिक समृद्धि

नेपालमा यो पर्व केवल धार्मिक मात्र होइन, सांस्कृतिक रूपमा पनि गहिरो महत्व राख्छ। ८०% भन्दा बढी नेपालीले हिन्दू सम्प्रदायमा पर्छन् र जनकपुरदेखि पशुपति मन्दिरसम्म श्रद्धा र उत्साहले यो पर्व मनाइन्छ। भक्तजनहरू दूध, माखन, फलफूल, मिष्ठान्न लगाएर अष्टमीको पिउरामा सुर्योदयदेखि सांझसम्म उपवास, भजन, पाठ र पूजा गर्दछन्। 

आध्यात्मिक अनुष्ठान र सांस्कृतिक प्रस्तुतिहरू

उपवास एवं रात्रि जागरण: अधिकांश भक्तजन दिनभर निर्जला व्रत बसेर मध्यरातमा पूजा आरम्भ गर्छन्—नेचुरल र असम्भव प्रेमको क्षणमा—उत्कृष्ट जागरुकता। 

मध्यरातको आरती (Nishita Puja): कृष्णको जन्म क्षण—मध्यरात—अवसरमा विशेष आरती, भजन र गीतले entire वातावरण भक्तिपूर्ण बनाइरहेको हुन्छ। 

नाटक र लोकनृत्य: ‘रासलीला’ जस्ता कार्यक्रमहरूले कृष्णकी बाल्य लीलाहरुलाई प्रस्तुत गर्छन्—जहाँ प्रेम, मित्रता, धर्म र जीवनका विविध पाटाहरू कथात्मक हुँदै बाँचिन्छन्। 

स्थानीय सांस्कृतिक पहलहरू:

थारू समुदायले ‘Ashtimki’ चित्रहरू निर्माण गरेर ब्रह्माण्डको उत्पत्तिलाई चित्रात्मक रूपमा मनाउँछन्। 

पाटनको १७औँ शताब्दीको कृष्ण मन्दिर यस पर्वको समय धार्मिक झाँकीको केन्द्र बिन्दु बन्छ। 

आध्यात्मिक शिक्षाहरू—समय, प्रेम र कर्म

कृष्ण जन्माष्टमीले जीवनमा प्रेम र धर्मको महत्त्वलाई पुनः स्मरण गराउँछ—जहाँ प्रेमले अहंकारलाई पिघलाउँछ र धर्मले अधर्मको विनाश गर्छ। उनको जन्मले हामीलाई सन्देश दिन्छ—“तुम मेरो धेरै नजिक छौ”—शाश्वत मर्म बोध गराउने सत्कर्मको याद दिलाउँछ। 

श्रीकृष्ण जन्माष्टमी केवल एउटा पर्व होइन, परमात्माको अस्तित्वलाई मनाउने दिन हो—उहाँ हात सामना प्रेम, आदर्श र धर्मका साथ छोडेर गएका छन्। नेपालका श्रद्धालुहरू यसलाई उपवास, पूजा, लोककलाहरू र भक्तिपूर्ण समर्पण मार्फत मनाउँछन्। त्यो प्रेम र भक्ति जसले राष्ट्रको सांस्कृतिक धरोहर सुदृ ढ गर्छ, त्यो नै जन्माष्टमीको वास्तविक महिमा हो।

• Jigyasanepal